WANDELEN LANGS DE ROTSKUST VAN LOPNESS

De tuin van Chrissie Courtney staat vol vuurrode klaprozen. Holly, de enorme Ierse wolfshond, kondigt blaffend mijn komst aan. Chrissie zit in een schommelstoel een boek te lezen. Strohoed op, net een Engelse lady. "Oh hello, Henk, back on Rousay?"

Chrissie beheert het postkantoor op het eilandje van negen bij acht kilometer. Rousay maakt deel uit van Orkney, het eilandenrijk direct ten noorden van Schotland. Chrissie is nog niet vertrouwd met Nederlandse postgirokaarten. Toeristen komen er zelden langer dan een dag en daar is nooit een Nederlander bij. En met volgens de laatste telling maar 201 eilandgenoten hoeft Chrissie zich verder ook niet druk te maken. Een telefoontje met Kirkwall op Mainland brengt uitkomst.

Nagestaard door de geiten op het weitje achter het huis daal ik de natuurlijke treden van Lopness af. Het is gemakkelijk lopen over de donkergrijze platforms van Middle Old Red Sandstone net boven het glasheldere zeewater, die zijn overgebleven van de sterk eroderende kust. De geologische formatie is in duidelijke lagen ongeveer 380 miljoen jaar geleden gevormd. De lagen zijn gemakkelijk in platen te splijten tot 'flagstones'. Hier in Orkney zijn die steenplaten door de eerste bewoners als bouwmateriaal gebruikt en de traditionele dakbedekking van de crofts, de lage boerderijen van de keuterboeren.

Bij Lopness stroomt de Suzo Burn tussen de tuin en het huisje van Joseph en Chrissie Hewes in zee. Kunstschilder Joseph heeft zijn huisje een paar jaar geleden van Ian Farguarson overgenomen en opgeknapt. Dat was wel nodig ook, want het gras groeide in de raamkozijnen. Aan de binnenkant, wel te verstaan. "Zo heb ik toch planten voor het raam" , placht Ian te zeggen. Als de beek na hevige regen in de heuvels buiten zijn oevers treedt, is de huisdeur onbereikbaar. Dan kun je het huisje alleen via het raam binnenkomen.

Darmwier

Nu stroomt de Suzo Burn klaterend tussen de nog volop bloeiende pollen dotterbloemen in spleten in de steile rotsoevers. De beek vormt een kleine delta op het rolstenenstrand. Dat ziet lichtgroen door darmwier, dat hier vier jaar geleden nog niet groeide. Het beekwater moet voedselrijker zijn dan het was. Drie knobbelzwanen buigen sierlijk hun nekken telkens als ze het wier naar eetbare zaken doorzoeken. Knobbelzwanen broeden sinds het einde van de vorige eeuw in Orkney. Ze werden zelden als huisdier gehouden en moeten als echt wild worden beschouwd.

Grijze en oranjegele korstmossen vlekken de stenen die bij harde wind door het zeewater worden besproeid. Engels gras met propjes roze bloemen op lange bloeistengels groeit in pollen in de spleten tussen de steenlagen. Soms vormt het hele tuinen op de gebarsten stukken rots, die als ijsschollen net boven de hoogwaterlijn uitsteken. Daartussen weggedoken groeit gewoon lepelblad, dat we ook van de brakke plekken in Noord-Holland kennen, maar waar het veel groter wordt. Dat het hier zo minuscuul is, komt door de open groeiplaats, waar orkanen van ongekende kracht vrij spel hebben. Op een luwe plek tussen de rotsen vinden we een lepelbladplant van voor ons normale grootte. Lepelblad is een kruisbloemige die tot in het hoge noorden voorkomt. Het is rijk aan vitamine C en redde de mannen van Willem Barentsz op Nova Zembla, toen zij aan scheurbuik dreigden te sterven.

Tussen de stenen liggen lege huisjes van purperslakken, schaalhorenslakken en opvallend grote alikruiken. Zwart verdroogd blaaswier, bijeengewaaid aan de voet van het lage klifje, is wit gespikkeld door de spiraalvormig opgerolde huisjes van het Noorse posthorentje, een kleine kalkkokerworm. De gele bloemen en rode uitlopers van het ook in ons land heel gewone zilverschoon zorgen voor een levendig kleurtje.

Onder de stenen kijken geeft je soms zicht op levende zeedieren. Als ik een flinke flagstone omkeer, wriemelen honderden vlookreeftjes weg. Half springend, half op hun zij voortkruipend proberen ze een nieuwe schuilplaats te vinden. Licht oranje wormpjes, als tubifex, zitten in een dicht kluwen bijeen in een holte van de steen. Bijna zwarte havenpissebedden van wel twee en een halve centimeter lang rennen naar de schaduw van een barst. De havenpissebed kan niet zwemmen. Hij leeft net buiten de directe invloed van het zeewater van half vergane planteresten en dode dieren.

Eidereenden zwemmen bij een lage klip in de Rousay Sound, waarachter het langgerekte eiland Egilsay de horizon afsluit. De St Magnuskerk van Egilsay met zijn ronde toren, de oudste kerk van heel Schotland, is duidelijk te zien. Onder de eiders is een vrouwtje dat vijf zwartbruine kuikens in haar kielzog heeft. Je ziet hetzelfde tafereel op vaak op de Nederlandse Waddeneilanden.

Zaagbek

Laag over het water vliegt een middelste zaagbek voorbij, een bont gekleurd mannetje, zoals die 's winters vaak binnen de pieren van IJmuiden te zien zijn. Middelste zaagbekken broeden aan een ayre op Scockness, hier vlakbij. Een ayre is een door een smalle strook kiezel- en zandstrand van de zee afgesloten baai. Langs het brakke water groeien moerasplanten, waartussen deze eend op de vaste grond nestelt. Soms zie je een enkel vrouwtje met jongen op het meertje.

Op de klip staan twee kuifaalscholvers. Hun borstelige voorhoofdkuifje en oranjegele mondhoeken zijn al op grote afstand te zien. Kuifaalscholvers zijn in Orkney veel algemener dan onze 'gewone' aalscholver.

Een grote mantelmeeuw vliegt op van een ver in zee stekende rotsplaat. Scholeksters dribbelen heen en weer op een rots van schuin gelaagde zandsteen. Aan die schuine lagen kun je zien dat de bodem in een ver verleden in beweging geweest moet zijn.

Glimlach

Dwars door de kustweiden loop ik naar de verharde weg. In het gras vlak boven het lage klifrandje zijn allerlei onaanzienlijke planten te vinden, die zijn aangepast aan besproeiing met zout water, zoals het strandzoutgras met dikke aren van onduidelijke bloemen en de zeeweegbree met opmerkelijke aartjes, waar meeldraden met geelwitte helmknoppen een heel eind uitsteken. Groepen tot wel vijftig niet broedende scholeksters zoeken voedsel op de met madeliefjes besneeuwde weiden. Net als in ons land staan tureluren zenuwachtig te tuten op de hekkepalen. Wulpen komen af en toe heftig alarmerend boven me vliegen.

Ik loop terug naar Braes, het witte boerderijtje naast de school, waar ik verblijf. Als ik langs Chrissies huis kom, staan de geiten in de schuur. Uit elk van de drie ramen steekt een gehoornde kop. Ik houd niet van geiten, met die raadselachtige glimlach achter hun ogen.

NATUUR DEZE WEEK

De eiken en de veldesdoorns krijgen nieuw, roodachtig blad, het zogenaamde sintjanslot. - In rietlanden, op plekken waar padderus en struisgras de overhand krijgen, bloeit nu de welriekende nachtorchis, een naar vanille ruikende, witte orchidee, die vooral pijlstaartvlinders trekt. - De moerasrolklaver bloeit met gele vlinderbloemen aan de slootkant. In sommige streken worden de bloemen overdag bevlogen door de fraai kevergroene, bloedrood gevlekte sintjansvlinders. - Boven het kroos vliegen nu witte vlindertjes, die hun eitjes leggen tussen drijvende waterplanten. De rupsen van deze kroosvlindertjes leven in een huisje onder water. - Vooral op de zwaardbladen van de lissen zitten schitterend gekleurde rietkevers. Er zijn er in staalblauw, koperrood en metalliek groen. De laatste zie je het meest. Rietkevers laten zich bij storing in het water vallen, waarna ze van de waterspiegel opvliegen. - Laat reekalfjes die doodstil tussen struiken en varens liggen, met rust. Ze zijn niet in de steek gelaten, maar wachten op moeders terugkeer.

EN VERDER

Vandaag wordt onder het motto Lite-natuur in Noordwijk een natuurboekenmarkt gehouden, gekoppeld aan een tuinmarktje, de openstelling van een aantal bijzondere tuinen en open huis van het natuureducatiecentrum en van de ambachtelijke kruidenkwekerij. Het evenement duurt van 10 tot 17 uur. Morgen zijn de tuinen open van 13 tot 17 uur. - Vandaag zijn een aantal tuinen aan de Langbroekerwetering bij Driebergen, waaronder de beroemde tuin van Walenburg, voor het publiek opengesteld. Vandaag en morgen is er een tuinenweekend in het gebied van de Utrechtse Heuvelrug. Men kan dan de tuin van kasteel Amerongen en andere Amerongse tuinen bekijken en een lezing van een specialiste op het gebied van cultuurhistorisch tuinonderzoek meemaken. Er zijn rondleidingen in het Von Gimbornarboretum in Doorn. Enige buitenplaatsen en particuliere tuinen in Rhenen zijn dan ook voor het publiek opengesteld. Meer informatie geeft de provinciale VVV: 030801100. - Publieksactiviteiten van het IVN: morgen van 11 tot 14 uur start van landschappelijke fietstocht in en om Bussloo bij Apeldoorn van IVN-infocentrum aan de Breuninkhofweg; van 14 tot 16 uur vlinderdoemiddag in Voorlichtingscentrum Parklaan 20, Amstelveen; Park Ketel in Schiedam, 14 uur parkeerplaats Beatrixpark; wilde planten in de Dorresteinsesteeg en Heiligerbergerbeek, 14 uur parkeerplaats sportpark Dorrestein (Quick Dorlas), Amersfoort; maandag waterplanten en -dieren in De Deelen in Oldeboorn, 19 uur bij de ingang tussen Tijnje en Oldeboorn, bij Warrebrug linksaf; woensdag Kruiskade, 19 uur 'Ooievaarsnest' bij Galgweg en Spookverlaat te Hazerswoude; Marlot en Reigersbergen in Den Haag, 19 uur Hofzichtlaan hoek Bezuidenhoutseweg; volgende week zaterdag Kijfhoek en Bierlap, 9 uur, telefonisch opgeven 070-3901340; volgende week zaterdag en zondag ochtendwandelingen langs oude kaden en vaarten in de Rietveldse Polder met na afloop ontbijten in cafe Klein Giethoorn f 12,50, 6 uur, opgeven bij Jan de Frankrijker, tel. 01727-12902.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden