wandelen / Kraamkamer kabinet is uitgelezen bosgebied

Het koetshuis van Lauswolt, een landgoed in het Friese Beetsterzwaag, was in januari het logeeradres van een ploegje politici. Het geheime beraad bleek het begin van de formatie van ’Balkenende IV’, een kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie.

Wat is er nu zo inspirerend aan een Fries koetshuis dat een coalitie zo snel uitmondde in een fotosessie op de trappen van paleis Huis ten Bosch? Welke bijdrage heeft de omgeving van Lauswolt geleverd aan de totstandkoming van deze regering? En verdient ’Beetsterzwaag’ voortaan een plaats in het draaiboek voor een kabinetsformatie?

Vooropgesteld: het Beraad van Lauswolt voltrok zich achter gesloten gordijnen, in een ambiance waarin de Haagse heren werden omringd door personeel dat zich doorgaans in livrei steekt. Weliswaar verloor het restaurant van Lauswolt onlangs zijn ene Michelin-ster, op het menu stond bijna dagelijks vers gebak en de vergadertafel werd steeds gesierd door volle potten drop. Achter het koetshuis ligt een golfterrein, maar daar mocht niet van geproefd worden, uit angst door de media getraceerd te worden. Ook de bospaden van Beetsterzwaag waren verboden terrein en dus bleven de gympen van CU-secondant Arie Slob noodgedwongen in de tas.

Zouden de fractieleiders iets van de omgeving hebben meegekregen - drie ’gereformeerde’ jongens, althans allen voormalig student aan de Vrije Universiteit? Bijvoorbeeld van die oude boerderij, die pal tegenover het landgoed aan de andere kant van de Harinxmaweg ligt en de veelbetekenende (?) naam ’Bethlehem’ draagt? De hoeve behoorde vermoedelijk ooit bij een gelijknamige kapel of klooster. Na de Reformatie stonden de bewoners geregistreerd in het dopelingenboek van de hervormde kerk en in 1811, toen heel Nederland verplicht een achternaam aannam, lieten zij zich zelfs inspireren door hun woonstede.

Vanuit ’Bethlehem’ heb je een mooi uitzicht op Lauswolt. Het optrekje is in 1868 gebouwd in opdracht van de familie Lycklama à Nijeholt. Maar al in 1631 was er sprake van een ’saete lands genaempt Lauswolt’ en was de naam Lauswolt te lezen op een grafsteen uit 1655. De zate ging in de loop der tijd regelmatig van de ene adellijke hand over in de andere. Hun namen lopen als een blauwe draad door de geschiedenis van het Friese dorp. Van de adellijke huizen die deze ’heeren’ bewoonden, staan er nog veel te pronken in Beetsterzwaag: van revalidatieoord tot conferentieruimte, van kantoor tot kantongerecht, van gemeentehuis tot hotel. Beetsterzwaag heette in de dichtkunst wel ’Frieslands kroon’, een dorp dat best kon wedijveren met ’menig hooggeroemde plaats in ’t Geldersche of Utrecht’.

Hoe de onderhandelingen in het koetshuis zich hebben voltrokken, zullen we nog wel eens lezen. Nu is het tijd om de omgeving te verkennen. We doen dat aan de hand van een ANWB-wandeling uit 1933. Om te beginnen lopen we door de Hoofdstraat, die Heerestraat heette in de tijd dat de ’heeren’ het hier nog voor het zeggen hadden. Vrijwel alle grond in Beetsterzwaag behoorde toe aan de adel, haast elke inwoner van ’Swaech’ was van hen afhankelijk. Dat was niet prettig, maar nu plukt het dorp de vruchten van de harde hand waarmee uitbreiding werd tegengehouden.

Je loopt geen van de voorname boerderijen, villa’s en landhuizen in de Hoofdstraat voorbij. En dan stuit je in je verbazing ineens op de Tropische kas, een idyllisch plekje dat ontstaan is in de overtuin van het Lycklamahûs (nu het gemeentehuis). Dit is ook een erfenis van de Lycklama’s, die hun tuinmannen lieten experimenteren met exotische planten en vruchten. Nu kan jan en alleman genieten van het exclusieve genot dat in de negentiende eeuw voor enkelingen was weggelegd.

Wil je de rijke kant van het dorp volgen, loop dan de Hoofdstraat af tot de Zandlaan. Kies je voor de armen, volg dan het Kerkepad door de bossen. Onderweg passeer je gebouwen van de Van Teijens Fundatie, een instelling van liefdadigheid die vanaf 1858 jaarlijks geld uitkeerde aan ’dames, weduwen of ongehuwden, die niet zodanig door de fortuin zijn begunstigd, dat zij uit eigen middelen in haar onderhoud kunnen voorzien’. Wat een verschil met de Harinxmastate waarvan je even later de contouren tussen de bomen ziet: neoklassiek, rijke ornamenten, zuiltjes.

Het kerkepad loopt door een drassig weiland een rommelig bos. Rechts aanhoudend belanden we op de Achterwei, net als in 1933 nog steeds een zandpad dat met wat bochten bij het Hippolytuskerkje van Olterterp langs loopt. Aan de kloostermoppen in de kerkmuur te zien moet het wel stammen uit de middeleeuwen. Van buiten en van binnen is het versierd met wapens van voorname families. Langs de Harinxmaweg lopen we terug tot Huize Olterterp, het kantoor van natuurorganisatie It Fryske Gea. Als we daartegenover de Slotlaan inlopen, zien we rechts een dicht stukje bos waar in de ANWB-wandeling ’twaalf kaarsrechte beuken’ stonden: de Twaalf Apostelen. We komen er niet meer bij, maar er glimt nog wel iets beukerigs in het struikgewas. Dan maar verder de Slotlaan aflopen. We raken van het pad af op zoek naar ’den grooten vijver’ die in 1933 nog behoorde tot ’de schoonste meren van het Noorden’. In die tijd was er ook een hermitage, waar een kluizenaar zou wonen. Een bord met opschrift herinnerde aan deze ’stille hut’, maar tegenwoordig zegt het de mensen niks meer.

Door de prachtige bossen lopen we in de richting van het kronkelige Oud- of Koningsdiep, maar vlak ervoor worden we de Poostweg opgestuurd. Deze klinkerweg kondigde zich al een tijdje aan, omdat het geratel van autobanden geluiden produceert als van het circuit van Zandvoort. Zelfs bij normale snelheid draagt de herrie tot ver in de omtrek. Lopen over deze weg is geen pretje, dus kiezen we een avontuurlijke variant door het bos. Goed schoeisel is zeer aan te raden. Vlakbij Lauswolt komen we weer tevoorschijn: we kunnen terug naar het dorp of een lekkere tippel maken via het Hemrikkerpad door de boerenstreken in het buitengebied: rechttoe rechtaan paden door de scharren van Hemrik en over de heide van Lippenhuizen. Met een bruggetje over het Koningsdiep komen we weer in de bossen. De Zandlaan brengt ons bij het dorp. Via de tuin van het gemeentehuis keren we terug in de wereld van arm en rijk, de Hoofdstraat van Beetsterzwaag.

Beetsterzwaag

Deze wandeling (ANWB, 1933) begint en eindigt achter de PKN-kerk en is niet meer gemarkeerd. De route op de kaart is 17 km lang. Op Hoofdstraat 67, is ook een VVV-folderpost. Informatie over de Tropische kas (t/o Hoofdstraat 80): www.tropischekas.nl , over wandelmogelijkheden in Beetsterzwaag www.lanterfanten.nl . Openbaar vervoer: bus 10 (Drachten-Heerenveen). Ongeschikt voor rolstoelers. Trek goede schoenen of laarzen aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden