wandelen / Industrie Renkum wijkt voor natuur

Dieren kunnen straks weer volop het beekdal gebruiken. Bedrijven maken plaats.

Hoe plat ons land ook is, ook wij hebben onze ’bergen en dalen’. En dat dankzij grote ijsmassa’s die 200.000 jaar geleden over de aarde schoven. Van alle stuwwallen die we uit die ijstijd hebben overgehouden is de Wageningse berg er één. Vanaf daar zakken we af naar het Renkums beekdal.

Een bospaadje vanuit de stad vormt het begin van de wandeling. Omdat het groen aan de bomen nog nauwelijks een naam mag hebben, is het uitzicht over de Nederrijn eindeloos. Een robuust binnenschip doet zijn werk. Woeste wolkenluchten tekenen zich af boven de Betuwe aan de overkant van de rivier. Het Lexkesveer brengt reizigers naar de andere oever. Een schoorsteen in de uiterwaarden duidt op een oude steenfabriek.

We verlaten het weidse open land en de loofbomen. Na het oversteken van de N225 meteen dicht en donker naaldbos. Dan al snel de gebouwen van Oranje Nassau’s Oord. Ooit was dit landgoed een cadeautje van koning Willem III aan zijn vrouw koningin Emma. In 1898 bepaalde zij dat het een sanatorium voor longpatiënten moest worden. Ze had persoonlijke betrokkenheid bij het onderwerp: Emma had namelijk een zusje verloren aan tbc.

Toen tbc als volksziekte werd bedwongen veranderde het karakter van de zorg in Oranje Nassau’s Oord. In de jaren zestig van de vorige eeuw werd het een psychiatrische instelling, nu is het een verpleeghuis. Het oorspronkelijke hoofdgebouw is vervangen. Net als veel gebouwen in de Veluwezoom heeft het de beschietingen in de Tweede Wereldoorlog niet overleefd.

Door de bomen is het Renkums beekdal al zichtbaar. We bespeuren nog een paar gebouwen op het bedrijventerrein Beukenlaan. Normaal gesproken moet natuur wijken voor industrie, maar hier gebeurt het omgekeerde. Dit is uniek in Nederland. In 1998 werd asbest in de grond gevonden. De geplande renovatie van het 12 hectare grote terrein met negentien bedrijven werd afgeblazen. De bestemming verandert nu volledig: van industrie naar natuur.

Staatsbosbeheer gaat het terrein na oplevering in 2009 beheren. Informatiepanelen zullen bezoekers dan informeren over de cultuurhistorische en natuurlijke waarde van het beekdal. We zullen er vast ook kunnen lezen dat rubberfabriek Vredenstein en papierfabriek Van Gelder hier grote bedrijven zijn geweest. Opvolger Norske Skog Parenco staat nu nog zichtbaar ten zuiden van Renkum. Het is een grote producent van krantenpapier.

Het project Renkums Beekdal kost 36 miljoen euro. Een heel bedrag voor een beetje natuurherstel. Maar het is van belang als ecologische verbindingszone tussen twee belangrijke natuursystemen: de Veluwe en het zuidelijke rivierengebied. Door verstedelijking en de aanleg van transportwegen is het leefgebied van veel wilde plant- en diersoorten in de afgelopen 75 jaar enorm verkleind. De kans op inteelt en uitsterven neemt daardoor toe. Vergroting van het leefgebied kan hier tegenwicht aan bieden.

Ecoducten over de A50 en A12, snelheidsbeperkingen op de provinciale wegen en ecopassages in de spoorlijn Utrecht-Arnhem moeten migratie van dieren vergemakkelijken: dassen, vossen, boommarters en ringslangen, maar ook insecten, zoals torren. De grootste van het hele spul is het edelhert. Naar men hoopt zwemt dit dier op den duur de rivieren over en wisselt het DNA uit met Duitse soortgenoten.

Waterdieren verplaatsen zich liever via de beken tussen de hoge, droge Veluwe en de lage, natte uiterwaarden van de Nederrijn. Betonnen goten en duikers zorgen waar nodig voor doorstroming van beken. In het Renkums beekdal zelf is natuurvriendelijk onderhoud het motto. Weinig en selectief maaien en handmatig onderhoud van de beken horen daar bij. Het zou beschermde en kwetsbare plantensoorten moeten helpen zich hier thuis te voelen: klimop-waterranonkel, groot bronkruid, groot moerasscherm, goudveil, zevenster en veenmos. De watersnip, waterral en ijsvogel zijn ook gesignaleerd bij de beken.

Mensen vonden hier minstens vierduizend jaar geleden al een woonplaats. Dat blijkt uit onderzoek naar de tientallen grafheuvels in het gebied. Onderweg zagen we er al een aantal. Vanaf de zestiende eeuw maakten de bewoners op een bijzondere manier gebruik van de mogelijkheden in deze omgeving om energie op te wekken. De oorspronkelijke bronbeek werd door de mens verlengd naar de randen van het beekdal. Deze zogenaamde sprengenbeek liet men geleidelijker aflopen dan het beekdal zelf. Als het hoogteverschil zo’n twee meter was, bouwde men een watermolen met een bovenslagrad. In de gemeente Renkum stonden ooit 25 watermolens. Veel daarvan waren papiermolens die het schone water in de beek als proceswater gebruikten. De grote papierfabrikanten kwamen hier niet zomaar terecht.

Informatie

Start wandeling: busstation Wageningen. Eindpunt: NS-station Wolfheze.

Een groot deel van de route komt uit ’Wandelingen rond Wageningen. In het voetspoor van Hemmo Bos’ door Ruud Schaafsma. euro 14,95. Uitgeverij Matrijs, 2007, ISBN 9789053452431. Dit boekje geeft veelzijdige achtergrondinformatie over natuur en cultuurgeschiedenis in dit gebied. Ook is informatie te vinden via: www.renkumsbeekdal .nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden