Wandelen door Brabantse historie

De voormalige hervormde kerk van Dieden. © Jeroen Sep Beeld
De voormalige hervormde kerk van Dieden. © Jeroen Sep

Een aanblik van eeuwigdurende schoonheid. Dat ervaart de wandelaar die de route 'Assisi aan de Maas' volgt. Het winterse rivierlandschap is ingetogen.

Waar we moeten zijn, vraagt de bestuurder van het buurtbusje als we Megen binnenrijden. Maar zo'n enorme plaats is dit toch niet? Eenmaal uitgestapt voor het Oude Raadhuis wordt al snel duidelijk dat de grootsheid niet in het formaat ligt, maar in de historie.

Tegenover de halte staat het standbeeld van graaf de Brimeu. Deze Spaansgezinde edele zorgde er in de zestiende eeuw voor dat Megen katholiek bleef toen omliggende plaatsen het protestantisme aannamen. En dat had gevolgen.

Over de kinderkopjes van het middeleeuwse stratenplan voert de route naar 'Assisi aan de Maas'. Het gedachtegoed van de dertiende eeuwse Franciscus om in de geest van zijn geloof en in radicale armoede te leven, vond navolging bij zijn Italiaanse plaatsgenoot Clara. Beiden krijgen hun eigen orde en aanhangers ver over de eigen landsgrenzen.

Als de in Den Bosch levende Franciscanen in de Tachtigjarige Oorlog uit hun klooster worden verdreven, komen ze in 1645 naar Megen. De zusters Clarissen hebben vergelijkbare problemen en volgen een kleine eeuw later in 1721. Ze wonen in hun eigen klooster, aan de Clarastraat.

Verder gaat het over de dijk langs het vestingstadje, langs één van de vier overgebleven stadspoorten die in de stadsmuur lag: de gevangenpoort. Nog even achterom kijken. Dit is een aanblik van eeuwigdurende schoonheid op de hoofdstad van het graafschap Megen, een stad die ontstond als een landtong in de Maas.

De zuidelijkste van de grote rivieren kende op dit stuk een flink meanderend patroon. Schepen hadden daardoor een lange weg te gaan. Beweerd wordt zelfs dat een schipper 's morgens de kerktoren van Megen zag en 's avonds nog steeds. In de jaren dertig van de negentiende eeuw werd het de scheepvaart gemakkelijker gemaakt en werden flinke stukken van de Maas gekanaliseerd.

Het leverde extra land op, zoals hier links de Diedense Uiterdijk. Maar het rechttrekken had nadelen bij een lage waterstand. Dan werd het weinige water te snel naar zee afgevoerd. Stuwen en sluizen moesten dat compenseren. En de rivier werd korter, terwijl een stevige hoeveelheid regenwater daar geen rekening mee hield.

Achter de Maasdijk vaart een binnenvaartschip. Een diep liggend binnenvaartschip. Zichtbaar op weg met lading. Voorbij de bocht lag tot 1875 het kasteel van Dieden. De grachten en een deel van het bruggenhoofd verraden dat nog. Hoewel gelegen in Brabant was dit een voorpost van de hertog van Gelre, die aan de overkant van de Maas de scepter zwaaide. Vanhieruit kon hij de kastelen van Appeltern en Batenburg alvast bewaken tegen zuidelijke indringers. Hij had het trouwens regelmatig aan de stok met de grote heerser aan deze zijde: de hertog van Brabant.

Het is rustig ook al gaat het langs de weg. Het winterse rivierlandschap is ingetogen en drommen toeristen laten zich in deze tijd niet zien. Door gaat het naar de plaats waar een eigenwijze leenman van de Brabantse hertog besloot in 1360 bij Ravenstein een kasteel te bouwen. Deze Walraven van Valkenburg kwam aan zijn geld door tol te heffen op passerende schepen. Maar nog voor de eeuwwisseling raakte '(Wal)raven' zijn 'stein' alweer kwijt, na een verloren Slag, bij Kleverham.

Ook hier druipt de historie van de muren: Het mag een wonder heten dat er nog zoveel overeind is gebleven, na alle strijd die er in deze regio is geleverd. Met permissie van de eigenaar werden in 1621 Staatse troepen gelegerd in Ravenstein om zo tegenwicht te kunnen bieden aan de Spaanse troepen.

De vestingwerken van de stad worden versterkt en de Nederlandse Hervormde Kerk wordt in 1641 gebouwd. Want de staatsen moeten natuurlijk wel ter kerke kunnen. Als de oorlog in 1648 met de Vrede van Münster wordt bezegeld, krijgen zowel Megen als Ravenstein een onafhankelijke positie. De steden vormen een katholieke enclave waar vergelijkbare religieuzen in Noord-Brabant zich vaak tot grenskerken en schuurkerken moeten wenden. Pas na de Napoleontische tijd komt dit gebied bij het Koninkrijk der Nederlanden.

Het is heel wat informatie over andere tijden om zo even te bevatten. We gaan het thuis met de historische Bosatlas nog maar even in kaart brengen.

Schijn bedriegt

Een rivier in de winter straalt een ingetogen rust uit die heel aangenaam is om langs te wandelen. Maar schijn bedriegt. Ook hier is strijd geleverd en heeft de geschiedenis in elke periode zijn sporen nagelaten. Wie zijn verbeelding gebruikt kan hier in uitersten verkeren.

Route

Vanwege het natte seizoen volgt deze route de verharde dijk, deels loopt er een wandel-/fietspad langs de weg. In het weekend en de zomer is het hier drukker, doordeweeks en buiten het toeristisch seizoen minder druk. Het eerste deel volgt een routebeschrijving. Vanwege de gebrekkige uitwijkmogelijkheid voor het verkeer langs de weg naar Denneburg is er voor gekozen om langs de Maas door te lopen naar Ravenstein. In droge perioden kan er ook door de uiterwaarden worden gewandeld.

Begin- en eindpunt

Van Megen loopt de route via het centrum naar het treinstation van Ravenstein.

OV

Buurtbus 296 rijdt vanaf station Oss elk uur naar de Willem Kippstraat in Megen. Een kaartje is te koop in de bus. In Ravenstein vertrekken er treinen richting Nijmegen en Oss/Den Bosch.

Routebeschrijving

Via www.toerismeoss.nl (Wandelen in groen en historisch Oss en omgeving) kan een routekaart en beschrijving van de wandelroute Oss-Megen-Ravenstein worden gedownload. Voor de hier beschreven route is gebruik gemaakt van het gedeelte tussen Megen en Dedem. Daarna blijft de route steeds de Maasdijk volgen naar Ravenstein.

Horeca

Zowel in Oss als Ravenstein zijn meerdere horecagelegenheden. In Megen is er horeca vanaf 12.00 uur geopend.

Bijzonderheden

De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland is bij Wolters-Noordhoff verschenen in 2011 en biedt bij wandelroutes die 'zappen door de tijd' inzichtelijke achtergrondinformatie om vooraf of achteraf thuis te bestuderen. Ook www.thuisinbrabant.nl geeft historische achtergrondinformatie.

undefined

null Beeld
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden