wandelen / De wildernis van Slichtenhorst is een goedbewaarde verrassing

Daags na de grote januaristorm blijkt het natuurgeweld ook op landgoed Slichtenhorst in de Gelderse Vallei flink te hebben huisgehouden. Meteen al aan het begin van het pad dat je het gebied inleidt, tegenover landhuis De Neude aan de Slichtenhorsterweg, zijn enkele reusachtige eiken met wortels en al geveld.

Verderop hebben ook heel wat dennen en enkele grote elzen het loodje gelegd. Sommige liggen dwars over het pad, zodat we eroverheen moeten klauteren. De treurigste aanblik biedt de eenzame den op de natte heide die grenst aan heidevennenreservaat De Bunt. Een enorme tak, ruw afgescheurd, bungelt als een geamputeerde arm langs de stam naar beneden; zijn zware naaldenkruin raakt de grond.

Door de herfstige omstandigheden van deze warme winter is het extreem drassig, en zigzaggend om de plassen heen raken we aan de randen van het pad richting De Bunt regelmatig verstrikt in lange uitlopers van bramenstruiken; het lijken wel doornige junglelianen. De wandeling heeft veel weg van een survivaltocht. Wat als compliment bedoeld is, want het is een waar genoegen je heen te werken door de wildernis van dit landgoed, dat niet groot is, maar buitengewoon afwisselend.

Deze prachtige verrassing ligt onopvallend verscholen in een bescheiden hoekje achter Nijkerk. In tegenstelling tot veel andere landgoederen is Slichtenhorst nog niet zo lang open voor wandelaars. Wij hebben geen hond bij ons, maar die schijn je ook maar beter thuis te kunnen laten, want daar houden ze hier niet zo van: het landgoed is een jachtgebied! Wat je zeker niet thuis moet laten in dit moerassige gebied zijn goede waterdichte schoenen, en een verrekijker: er zijn hier reeën, hazen en vele soorten vogels.

Wat voor ons de landgoederen in dit deel van de Gelderse Vallei zo aantrekkelijk maakt, is de ruimtelijkheid van de niet door ruilverkaveling versnipperde landerijen. Bovendien lijkt het hier in het gebied rond Putten en Nijkerk qua massarecreatie een beetje vergeten hoekje van de populaire Veluwe. Ook vandaag weer komen we in ruim twee uur tijd slechts één wandelaar tegen, mét hond trouwens.

Landgoed Slichtenhorst, dat zoiets betekent als begroeide verhoging (horst) in moerasgebied, bestaat uit een afwisselend natuurgebied met landhuis De Neude en een aantal zeventiende-eeuwse boerenhoeven, die op de rijksmonumentenlijst staan. Van de negende tot begin negentiende eeuw behoorde veel grond met talloze boerderijen in dit gebied, inclusief die van Slichtenhorst, toe aan drie kloosters in Duitsland: Werden, Elten en klooster Abdinghof bij Paderborn. Landeigenaren hadden door familierelaties nauwe banden met deze kloosters, en schonken na hun overlijden hun landerijen aan de Duitse monniken. Ook traden kinderen van landeigenaren in dienst van de kloosters en namen hun erfdeel mee.

Rentmeesters die tevens bij de boeren, of horigen, de pacht inden hielden toezicht namens de kloosters. Dat dit systeem zo lang kon functioneren, is ook te danken aan het feit dat de hertogen van Gelre gingen samenwerken met de kloosters. Zij kregen een deel van de opbrengst, in ruil voor bescherming van de eigendommen van de kloosters. Zo kon het grootgrondbezit zich meer dan 800 jaar handhaven.

Pas onder de Franse bezetting, omstreeks 1811, werden alle kerkelijke bezittingen verbeurd verklaard en vervielen ze aan de staat. Die verkocht ze later weer aan vermogende particulieren, die tot op heden delen van het buitengebied van Putten en Nijkerk in handen hebben.

Zo ontstond ook het landgoed Slichtenhorst, door samenvoeging van een aantal boerenhoeven. In 1916 kwam het in bezit van de familie Van Leeuwen Boomkamp, die in 1927 de versterkte boerenhoeve De Neude liet afbreken en er het gelijknamige landhuis liet bouwen. Verschillende onderdelen van het landgoed zijn in de loop der jaren verkocht, maar het grootste deel is nog altijd in handen van de familie.

De wandeling begint in het gehucht Driedorp, waar we de Slichtenhorsterweg inslaan. Bij landhuis De Neude (nr. 30) slaan we het eerste pad links in. Volgens Gerrit de Graaff, auteur van ’De mooiste buitenplaatsen van de Gelderse Vallei’, aan wie wij schatplichtig zijn voor informatie over landgoed Slichtenhorst, kon je vroeger de fraaie klokgevel van De Neude zien spiegelen in de vijver. Na de oorlog verkocht de familie het landhuis. Nu wordt het aan het zicht onttrokken door coniferen en rododendrons.

Enkele van de boerenhoeven zien we in de verte liggen. Alleen Ehrental passeren we, net als de jongste activiteit van Ehrental, wijngaard ’Aan de Breede Beek’. In 2003 is met de aanplant begonnen van drieduizend druivenplanten, op een beschut stuk grond van één hectare. In 2005 is voor het eerst geoogst. De 200 liter wijn, rood en wit, is vorig jaar zomer gebotteld. De aanplant ziet er heel anders uit dan we gewend zijn uit Frankrijk: geen korte, stevige stokken, maar lange dunne ranken, omhooggehouden door een netwerk van paaltjes en lijnen.

Wat natuurschoon betreft komen we zo’n beetje alles tegen: weilanden, akkers, heidevelden, grove dennen- en berkenbossen, houtwallen, eiken- en beukenlanen, vennen, beken met knotwilgen, sloten, rietmoeras en broekbossen met elzen en wilgen. Die enorme variëteit zorgt voor steeds wisselende uitzichten. Om al dat moois op je te laten inwerken, is het de moeite waard af en toe stil te gaan staan, rustig om je heen te kijken en te luisteren naar de stilte. Slichtenhorst is een ware natuurbelevenis waarbij de kwaliteit het royaal wint van de kwantiteit.

Hoe naar Slichtenhorst?

De wandeling over landgoed Slichtenhorst in de Gelderse Vallei begint in het gehucht Driedorp, 4 km ten zuidoosten van Nijkerk. Met de auto over de N 301 van Nijkerk naar Driedorp. In het dorp ergens de auto langs de weg parkeren, en recht tegenover huisnummer 146 de Slichtenhorsterweg inslaan, richting Amersfoort voor fietsers. In Driedorp stopt buslijn 509 (Barneveld-Nijkerk-Nijkerkerveen – alleen op werkdagen); uitstappen bij halte Driedorp/Driedorp, richting ANWB-wegwijzer lopen en rechtsaf de Slichtenhorsterweg inslaan. De route door landgoed Slichtenhorst, Klein Ehrental en De Bunt (7 km, geen horeca onderweg) is beschreven in de Stap voor Stap wandelgids voor de Gelderse Vallei (Nederland 21). In combinatie met de in dezelfde gids beschreven route over de Appelsche Heide (17 km) kan er een dagtocht van worden gemaakt. Aanvullende informatie is te vinden in de IVN-gids ’Fietsen en wandelen door de cultuurlandschappen van de Noordwest-Veluwe’ en in ’De mooiste buitenplaatsen van de Gelderse Vallei’. Tien wandelroutes’ van Gerrit de Graaff (BDU-uitgave).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden