Wallage: Gemeenten in het nauw

Raad openbaar bestuur: Sociale garantie wordt vervangen door activeringsbeleid

Het decentralisatiebeleid van het kabinet loopt spaak als gemeenten niet zelfstandig de AWBZ-zorg, jeugdzorg en werk kunnen uitvoeren. Het besef moet vooral in politiek Den Haag doordringen dat ze op dat terrein autonoom zijn en geen uitvoeringsfabriek. "Als je dit precaire proces niet goed uitvoert, kun je al over drie jaar de stoelen voor een parlementaire enquête klaarzetten."

De waarschuwing komt van Jacques Wallage, voorzitter van de Raad voor openbaar bestuur (Rob), die gisteren met een ongevraagd advies kwam over de decentralisatie-operatie die gaande is: het Rijk stoot bovengenoemde taken af naar de gemeenten, omdat die dichter bij hun bewoners staan. Niet iedereen heeft volgens hem door hoe enorm de verschuiving van geld en verantwoordelijkheden zal zijn. "Sociale garantie wordt vervangen door activeringsbeleid."

Het betekent ook dat de gemeenten de klappen opvangen bij persoonlijke en maatschappelijk tegenslag. "Zij worden daarmee het stootblok van de samenleving: hoeveel is vangnet en hoeveel is trampoline?", zegt Wallage. Het is volgens hem onvermijdelijk dat er onderling tussen de gemeenten grote verschillen ontstaan in bijvoorbeeld de te leveren langdurige zorg bij ouderen en chronisch zieken. "Wanneer de Kamer instemt met de decentralisaties, accepteert ze ook de differentiatie die daarmee onontkoombaar ontstaat."

Wallage: "Er zullen zonder twijfel zaken fout gaan. Het kan bij de jeugdzorg schrijnende situaties opleveren. Een voorbeeld? Nu beslist de kinderrechter of de raad voor de kinderbescherming of een kind medische en/of psychische hulp krijgt. De kosten daarvan kunnen oplopen tot boven de ton. Een kleine gemeente heeft daar domweg het geld niet voor."

De kans is groot dat bij zo'n toekomstig schrijnend geval de Tweede Kamer moord en brand schreeuwt en vindt dat 'er moet worden ingegrepen', weet Wallage uit ervaring. Maar die commotie moet je voor zijn, stelt hij. "Ga niet praten als het incident daar is. Wees als kabinet in debatten met de Kamer eerlijk over risico's, spreek uit dat je geen garanties kunt geven en maak afspraken over een terughoudende rol van de nationale politiek."

Maar ook de gemeenten dienen hun verantwoordelijkheid te nemen. Vooral de kleinere gemeenten moeten op tijd samenwerking zoeken met andere gemeenten. "Kleine gemeenten moeten altijd in een samenwerkingsverband zitten die voor hun specifieke situatie passend is en tegelijk een goede democratische verantwoording mogelijk maakt." Het is aan minister Plasterk van binnenlandse zaken of hij de coördinatie daarvan zelf gaat doen, of dat hij dat overlaat aan de provincies, aldus Wallage.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden