Walesa weer helemaal terug op speelveld

WARSCHAU - Vier mannen zullen de komende dagen, en misschien wel de komende weken, het middelpunt vormen van de Poolse politiek.

Eerste hoofdpersoon is Marian Krzaklewski, leider van de vakbond Solidariteit en aanvoerder van het succesvolle rechtse verkiezingsblok AWS, dat dit weekeinde met eenderde van de stemmen als de grootste partij uit de bus is gekomen.

Zijn meest waarschijnlijke coalitiepartner is Leszek Balcerowicz, architect van de Poolse economische hervormingen van het begin van de jaren '90 en nu leider van de 's lands derde grootste partij, de liberale Vrijheidsunie, die het Poolse politieke midden vertegenwoordigt.

Een belangrijke rol is ook weggelegd voor Aleksander Kwasniewski, de Poolse president die zijn eigen sociaal-democratische partij (lees 'voormalige communisten') naar een kansloze tweede plaats heeft zien verdwijnen. En dan is daar nog Lech Walesa, oud-elektricien, oprichter van Solidariteit, oud-president, en nooit te beroerd voor een onverwachte interventie.

Met deze spelers in het veld moet Polen zo snel mogelijk een nieuwe regering zien te krijgen die het land stevig op koers houdt richting Europa en Navo. Een nieuwe ronde van diepgravende economische hervormingen is daarbij onontkoombaar. De vertrekkende 'linkse' regering van de sociaal-democratische SLD en de boerenpartij PSL heeft de afgelopen jaren een aantal belangrijke beslissingen voor zich uitgeschoven, zoals bezuinigingen op overheidsuitgaven door bijvoorbeeld het saneren van de zware industrie, of het invoeren van een deugdelijk verzekeringssysteem. Met als gevolg dat iedere volgende regering een aantal inhaalmanoeuvres zal moeten uitvoeren om de vaart te houden in het proces van economische hervormingen.

Economisch plan

Uitgaand van een logisch scenario zou president Kwasniewski de formatie-opdracht aan de grootste partij moeten geven, dus aan de AWS van Krzaklewski. Die zou dan al snel moeten uitkomen bij Balcerowicz en zijn Vrijheidsunie als meest geschikte coalitiepartner. Dit is namelijk de enige partij met een duidelijk omschreven economisch plan: het zogeheten Balcerowicz 2-plan. Onder zijn leiding zou Polen binnen een paar weken fluitend verder op weg kunnen naar Europa, iets wat met name buitenlandse investeerders graag zouden zien.

Maar om te beginnen voelt president Kwasniewski er helemaal niet zoveel voor om de AWS te vragen een regering te vormen. Volgens de grondwet hoeft hij dat ook niet. Kwasniewski zat onder de vorige linkse regering in een uiterst comfortabele positie. Hij stond als president zogenaamd boven de partijen, maar had overal zijn eigen mensen op sleutelposities en kon al zijn tijd wijden aan het imago van Polen in het buitenland. Onder een hem vijandig gezinde AWS-regering zal de president zijn handen vol hebben om zich te handhaven. Vandaar dat Kwasniewski nu zegt dat hij eerst maar eens even goed na wil denken voor hij een regeringsopdracht geeft.

Afbakenen

Maar de twee beoogde coalitiepartners AWS en Vrijheidsunie zijn alvast druk bezig hun terreinen af te bakenen. Marian Krzaklewski, glunderend als redder van Solidariteit, een partij die bij de vorige verkiezingen niet eens meer de kiesdrempel haalde, weigert in zijn verkiezingsprogramma ook maar een letter te veranderen. En dat betekent: geen gedwongen ontslagen en geen economische hervormingen zoals die de leider van de Vrijheidsunie, Balcerowicz voor ogen staan.

Dat is een logisch standpunt voor de vakbondsleider die Krzaklewski eveneens is, maar niet voor de politiek leider van Polens grootste politieke groepering (AWS is nog altijd formeel geen partij). Wat Krzaklewski wel wil blijft voorlopig volstrekt onduidelijk. Niet alleen met wie, maar ook hoe? Zelf zegt hij in ieder geval geen premier te willen worden: “Ik ben niet uit op de macht, ik blijf bij mijn eigen vakbond.”

Intussen lijkt Lech Walesa, twee jaar geleden nog smadelijk door de kiezers naar huis gestuurd als president, weer helemaal terug op het politieke speelveld. Alsof hij nog altijd de nummer één van Solidariteit en het land is, bromde hij meteen na de verkiezingen dat hij alle mogelijke coalitiepartijen onmiddellijk bij zich zou roepen voor overleg. Het is duidelijk dat Walesa wel weer zin heeft in de politiek nu zijn eigen Solidariteit weer volop terug is. Walesa staat klaar om de gaten te vullen die Krzaklewski laat vallen.

Aan president Kwasniewski de taak om dit allemaal binnen afzienbare tijd in een stabiele regering te laten uitmonden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden