Wahid in het nauw

Meer dan honderdduizend mensen demonstreerden gisteren op in Jakarta voor een 'heilige oorlog' tegen de christenen op de Molukken. Boven het spreekgestoelte de leuze 'Tolerantie is absurd, moordt de christenen uit'.

De Indonesische president Wahid staat voor een vuurproef. Moslimleiders hebben hem een maand gegeven het geweld op de Molukken te bedwingen. Daarmee staat veel meer op het spel: het nieuwe, tolerante en democratische Indonesië dat Wahid wil bouwen.

Wie in Indonesië wil heersen, verdeelt. Het eilandenrijk biedt daartoe alle gelegenheid. Het land zit vol conflictstof dankzij etnische en religieuze verschillen, en de tegenstelling tussen arm en rijk. De Nederlandse kolonisatoren wisten er alles van hoe de Indonesiërs te manipuleren, net als de Chinezen, die zij misbruikten om de massa in toom te houden.

Sinds het aantreden van Abdurrachman Wahid, vorig jaar, als opvolger van Soeharto's protégé Habibie, is er een nieuwe bron van splijtstof: het proces van de reformasi, de hervormingen. Wahid probeert Indonesië in de richting van meer tolerantie en democratie, minder corruptie en meer voorspoed voor iedereen te duwen. En dat maakt slachtoffers, bijvoorbeeld onder de vertegenwoordigers van het oude, autoritaire regime, die de erfenis van Soeharto verdedigen.

De oude garde, dat is tenminste een theorie, misbruikt het conflict tussen christenen en moslims op de Molukken om Wahids regering te verzwakken, en er zelf beter van te worden. Daarbij tekent zich een coalitie af tussen generaals die hun positie dreigen te verliezen, aanhangers van oud-president Habibie en meer fundamentalistische moslims: de groepering rond parlementsvoorzitter Amien Rais, en de onder Soeharto gevormde moslimpartij PPP van Hamza Haz.

Volgens politiek antropoloog Nico Schulte Nordholt toont Rais zijn ware gezicht: dat van de meer radicale moslimleider die, anders dan Wahid, erop uit is van Indonesië een islamitische staat te maken. Rais is in 1998 een gelegenheidscoalitie aangegaan met Wahid om Soeharto weg te krijgen en zichzelf in het centrum van de macht te katapulteren. Om aan de top te komen doet hij nu hetzelfde met de Habibie-aanhang -wraakzuchtig omdat ze aan de kant is gezet na de verkiezingen- en de Soeharto-kliek, meent Schulte Nordholt.

Zijn scenario is dat Rais vice-president wil worden, om het hoogste ambt te kunnen grijpen zodra Wahid -zwak van gezondheid- onderuitgaat. De parlementsvoorzitter stond deze week op de stoep bij vice-president Megawati Soekarnoputri, die zich onder meer met Atjeh en de Molukken bezighoudt. De meegekomen menigte eiste haar vertrek wegens 'incompetentie'.

Megawati, die de verkiezingen won, is een gemakkelijk mikpunt. Op Java is de woede groot na geruchten in de media over het afslachten van duizenden moslimbroeders op de Molukken. En zij heeft eenderde van haar zetels in het parlement aan Indonesische christenen gegeven.

De eis aan de president binnen dertig dagen de situatie op de Molukken onder controle te brengen, zet de zaak verder op scherp. Het waren dezelfde moslimvoormannen die gisteren na het vrijdaggebed in Jakarta deze dreigende taal spraken, te midden van een massa van 100 tot 400000 mensen die schreeuwden om een 'heilige oorlog', en die zwaaiden met spandoeken als 'weg met de tolerantie: slacht de christenen af'.

Amien Rais was er, onder een spandoek dat er niet om loog: 'Tolerantie is absurd, moordt de christenen uit'.

Wahid weet wat er aan de hand is. Tegenover de pers verklaarde hij gisteren dat ,,moslims op de Molukken christenen gebruiken om andere moslims af te slachten, met het doel hun positie te verstevigen''. Hij heeft de marine opdracht gegeven de archipel af te grendelen, om te voorkomen dat Molukse christenen of moslims van eiland naar eiland trekken en daar huishouden. En de marine moet schepen met fanatiekelingen van buiten tegenhouden, bijvoorbeeld uit Java of Habibie's Zuid-Sulawesi.

Maar de Indonesische president staat voor een schier onmogelijke taak. Sinds zijn aantreden vecht hij tegen enorme economische problemen, afscheidingsbewegingen, en nu tegen weerbarstige generaals, gefrustreerde politici en moslimfundamentalisten. ,,Vanaf het begin schaakt hij blind op verschillende borden'', merkt Schulte Nordholt op over Wahid, die echt vrijwel blind is.

Twee jaar geleden voorspelde de huidige president in Rotterdam op een symposium dat het nog zeker drie tot vijf jaar onrustig zou blijven in zijn land. Maar het is onzeker of Wahid de storm politiek overleeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden