Wageningen blijft bevrijdingsstad dankzij Duitser

Ed Dumrese coördineert al tien jaar '4 en 5 mei' 'Stilstaan bij capitulatie is onze morele opdracht'

"Ze hadden wel lef om mij te nemen", zegt Ed Dumrese. De 44-jarige Duitse Wageninger klinkt tien jaar na dato nog verwonderd. Er waren 125 sollicitanten. Maar het Comité 4 en 5 Mei Wageningen en het stadsbestuur wilden juist hem, de oud-student van Wageningen Universiteit, als Coördinator 4 en 5 mei. Dumrese trad aan toen Alexander Pechtold burgemeester van Wageningen werd. "Die vroeg me een toekomstplan te schrijven voor de 5-meiviering."

Visie was in 2003 hard nodig. "We wisten dat prins Bernhard niet het eeuwige leven zou hebben en dat de oorlogsveteranen niet meer in groten getale konden blijven komen", zegt Dumrese. Na Bernhards overlijden en de komst van Nationale Veteranendag leek de hoofdrol voor Wageningen, waar 5 mei 1945 de Duitse bezetter capituleerde, uitgespeeld.

Wageningen moest Stad der Bevrijding blijven, vond Dumrese, een historische ontmoetingsplek rond thema's als vrede, vrijheid en veiligheid. Hij werd ook directeur van het Nationaal Comité Herdenking Capitulaties 1945 Wageningen (NCHC).

In Wageningen klinkt trots dat een Duitser dit doet. "Voor mij is dát geen missie. Ik wil niet pushen of forceren, maar door daden een bijdrage leveren."

Vanwaar uw interesse in 5 mei?
Dumrese: "Van kinds af aan ben ik geïnteresseerd in het Duitse verleden. De geschiedenis hield op in de jeugd van mijn ouders. In mijn jeugd begon pas de Geschichtsbewältigung, het verwerken van de geschiedenis. Familieleden en buren vroeg ik wat er was gebeurd. Het was een manier om te kunnen omgaan met het collectieve schuldgevoel. Dat was confronterend voor sommigen. Anderen wilden juist praten."

"Ik ging naar Israël, vlak voor de intifada. Die ervaring heeft me gevormd. In Israël hoorde ik over Wageningen. Daar ging ik studeren, want veel studies gaan er over onderwerpen die een relatie hebben met oorzaken van internationale conflicten: klimaatverandering, voedsel, water en milieu. Ik werd actief voor Vluchtelingenwerk. Ook op 5 mei."

Hoe ervoer u uw eerste 4 en 5 mei in Wageningen?
"Ga eerst eens op de Grebbeberg kijken wat Duitsland ons heeft aangedaan, kreeg ik als student te horen. Begin jaren negentig bereikten de Duits-Nederlandse verhoudingen een dieptepunt. Nederlanders maakten steeds meer ongenuanceerde grappen. Dat ging me tegenstaan. De knop ging om: ik ging duidelijk aangeven dat ik Duitser ben. Dat hielp me over mijn schuldgevoel heen."

"De omvang van de 5-meiviering in 1995 verraste me. Ik schrok van het militarisme in Wageningen. Duitsers zijn zoiets niet gewend. In Duitsland is de verhouding met het leger moeizaam. Verder ligt in Nederland, meer dan elders, de focus op bevrijding: vrijheid na een tijd zonder zelfbeschikking. Van familieleden achter het IJzeren Gordijn weet ik hoe belangrijk vrijheid is."

Het laatste militaire defilé was in 2005. Wat blijft de rol van Wageningen?
"In 2005 kopten de kranten dat Defensie zich terugtrok. Ons comité vindt het zijn morele opdracht in Wageningen stil te blijven staan bij de capitulatie, bij het einde van de Tweede Wereldoorlog, voor vrede, vrijheid en veiligheid in de toekomst. We hielden drie jaar op eigen houtje een vrijheidsdefilé. 'Wageningen' was tot 2005 de officieuze veteranendag en kwam daarna in een ongewilde concurrentiepositie met Nationale Veteranendag in Den Haag. In 2008 vonden we de formule: Wageningen is de herdenking van de capitulaties, mét veteranen. Een eerbetoon aan de bevrijders. Veteranendag is het eerbetoon aan de veteranen. Vorig jaar heeft de minister van defensie de Tweede Kamer toegezegd dat 'Wageningen' tot ten minste 2015 blijft. Wageningen onderscheidt zich met het internationale aspect door de rol van de geallieerden. Canada en Duitsland tekenden hier de capitulatie. Wij betrekken steeds meer landen bij onze thema's 'vrijheid, vrede en veiligheid'. Wageningen heeft een centrale rol, een eigen niche."

Bestaat in Duitsland behoefte mee te doen?
"Dat denk ik wel. Maar op 5 mei? In het grensgebied zie je samenwerking. Belangrijk is: welke dialoog wil je voeren? Ik wil voor dit onderwerp op 5 mei geen podium zijn. In het debat over herdenken en vieren zie ik, historisch gezien, een golfbeweging: terugkeren naar herdenken of juist verbreden? In het laatste herkennen de families van slachtoffers zich minder. Ik begrijp en respecteer volledig de emoties. Het is goed dat het debat wordt gevoerd."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden