Waddenvereniging / Schmieren zet geen zoden aan de dijk

Boren in het Wad moet kunnen, adviseert de commissie-Meijer het kabinet. Tot voor kort had de Waddenvereniging over het woord boren alleen al enorme stampei gemaakt. Maar de club verlegt haar koers tot 'nee, tenzij'. Een woordspel. Maar wel een revolutionair woordspel.

Tot voor kort was glashelder wie over de Waddenzee welke mening verkondigde. De milieubeweging, met de Waddenvereniging voorop, was tegen boren. Ondernemers, onder leiding van de Nam, waren voor.

De opmerkelijkste reactie op het rapport-Meijer komt dan ook van de Waddenvereniging. Na decennia een keihard nee tegen gaswinning, sluit de club dat 'niet meer op voorhand uit'. Het heeft alles te maken met de reorganisatie die de Waddenvereniging, bijna 40, ondergaat.

De ledenaantallen dalen (van ooit 70000 tot rond de 50000 nu), geld raakt op en wie hoort er nog wat van die club? Er was een tijd dat elke auto bestickerd leek met zeehondjes, dat de slogan Wees wijs met de Waddenzee tassen, mokken, petjes sierde. En dat actievoerders beten naar elke vinger die ook maar naar het Waddengebied wees. Maar met het ontslag van actiecoördinator Carla Alma, eind jaren negentig, is de actie met de megafoon verdwenen en zoekt de vereniging naar haar koers.

Die moet maar eens helder zijn, vindt de huidige directeur Henk Tameling. Als hij in 2001 bij de Waddenvereniging binnenkomt treft hij een logge, dure, in zichzelf gekeerde organisatie. Zeurderig, eenzijdig, te veel van de geitenwollensokken en te weinig de 'nodige coalities nastrevend'. Dat moet anders, beslist de uit het onderwijs afkomstige manager. De decennia van rubberbootjes en rechtszaken zijn voorbij. 'Politieke, ambtelijke en publieke beïnvloeding' passen beter bij deze tijd.

Tegelijkertijd is een ingrijpende reorganisatie nodig. Van de huidige 45 medewerkers dienen 22 te vertrekken. De Waddenwinkels op Texel en Terschelling zijn dicht, per 1 juli sluit het kantoor in Groningen en de begroting is teruggeschroefd van (in 2003) 3,2 naar 2,5 miljoen (nu). Zo moet worden voldaan aan het zogeheten CBF-keurmerk, een goede-doelencertificaat dat strenge eisen stelt aan organisatie, uitgaven en fondsenwerving. De Postcodeloterijshow, geldschieter, werkt met dat keurmerk.

Het betekent ook het einde van de vele kostbare juridische procedures, tot voor kort vrijwel een automatisme. Toverwoord voor de komende jaren is 'coalitievorming': met eilanders, met politiek, met ondernemers. Het overkoepelende orgaan dat een 'integraal Waddenbeleid' moet gaan voeren, zoals de commissie-Meijer adviseert, dáár dient de club haar invloed te doen gelden. Hoe? Door 'concrete beleidsadviezen' te schrijven, te kiezen voor duurzame economie, door vooraf alternatieven aan te dragen in plaats van achteraf reageren. Overleg in plaats van actie.

Daarom heeft de Waddenvereniging een heel pakket maatregelen aangeleverd om het achterstallig onderhoud aan de Wadden op te ruimen. Van waarborgen van de veiligheid op zee, tot herstel van vogelpopulaties en mosselbanken, tot ontpoldering van kwelders en de oprichting van een Waddenacademie. Geraamde kosten: 600 miljoen. Laat Meijer en consorten nu óók adviseren 750 à 800 miljoen aan de Wadden te schenken.

Een 'duivels dilemma', zegt Tameling. Enerzijds 'een doorbraak' omdat het rijk voor het Wad niet eerder met zulke bedragen kwam. Anderzijds bestrijdt hij te vuur en te zwaard de suggestie dat hij een deel van de Wadden aan gasboringen offert in ruil voor Waddenherstel. Mocht dat geld er komen, dan hoort de Waddenvereniging wel mede over die pot te beschikken. Verder is ze nog steeds tégen visserij, boringen en andere bedreigingen. ,,Maar je moet niet afsluiten voor nieuwe feiten.''

In die ontwikkeling past de gewijzigde visie op gaswinning. Jan Abrahamse, een van de oprichters van de vereniging, begrijpt Tamelings poging om niet geïsoleerd te raken. Maar hij vindt nog steeds: ,,Blijf nou eens van dat gebied af. Zelfs áls onomstotelijk vaststaat de boren schadeloos is, waar doe je het dan voor? Het is peanuts vergeleken bij Slochteren.''

Abrahamse was een van de eersten die de scholier Kees Wever in 1965 vergezelden in het protest tegen aantasting van het Wad. De 'Landelijke Vereniging tot Behoud van de Waddenzee', opgericht uit verzet tegen het plan om Ameland via een dijk met de vaste wal te verbinden, paste zeer goed bij de tijd waarin 'kritiese' burgers zich niet de maat lieten nemen door regenteske politici. Er werden grenzen verlegd en initiatieven ontplooid, zegt Abrahamse, zoals de organisatie een internationaal watertribunaal, de oprichting van het centrum voor energiebesparing.

En daarnaast kan het gezelschap bogen op vele successen. Los van alle milieuambtenaren, inspecties en wetgeving, die dankzij de gehele milieubeweging nu bestaan, hield de Waddenvereniging onder meer de Dollardhaven tegen, schoonde de chemische industrie in Delfzijl op, blies ze inpolderingen af en legde ze gasboringen aan banden. Zonder de vereniging hadden de Wadden misschien niet eens meer bestaan.

De club groeit als kool en gaat bijna aan eigen succes ten onder. Met de professionalisering beginnen bureaucratie, vergadercultuur en beleidsplannen de bezieling te overvleugelen. De meningsverschillen over de juiste tactiek ontaarden in ruzies. De Harlinger bureaucraten voeren geen actie meer, zeggen ze in Groningen. Die ongeleide radikalinski's in Groningen verpesten de sfeer.

Zo treft ook Tameling de vereniging nog aan. Maar teruggrijpen op de vroegere succesformule heeft geen zin, meent hij. ,,Op lange termijn heeft de vereniging te maken met ingewikkelde internationale wetgeving, dan win je het niet met spandoeken en rubberbootjes. Dat is schmieren: aardig voor de bühne, maar het zet in deze tijd geen zoden meer aan de dijk.''

De verschuiving zorgt voor opgetrokken wenkbrauwen, bij leden, personeel en buitenwacht. De Groningse gedeputeerde Henk Bleker, Waddenwoordvoerder, wil nog steeds 'geen risico's nemen met de natuur van de Wadden'. Dat de Waddenvereniging boren inmiddels niet meer uitsluit, verbaast hem. ,,Je verandert je standpunt alleen vanwege nieuwe inzichten in de risico's. De commissie komt hooguit met een andere beoordeling van die risico's.'' Hij ziet in het hernieuwde standpunt een cultuuromslag. Zelfs milieubeweging en natuurbescherming bekijken hun zaak technologisch, rationeel en economisch. ,,De balans raakt zoek. We stoppen de aanleg van wegen omdat zich mogelijkerwijs een korenwolf of knoflookpad in een gebied begeeft, Friesland moet alle kieviten tellen om de vos te mogen bejagen, dáár gaan we op de millimeter, maar in dit unieke en kwetsbare gebied dat zijn weerga niet kent gaan we risico's accepteren. Kunnen we misschien ook nog eens een keer het lef hebben om te zeggen: we blijven er met onze vingers van af?''

Frank Duut had als oud-voorlichter van de Nam ruim vijftien jaar met 'die club' te maken. Hij beleeft vandaag ,,een enorm déjà vu''. Hij noemt de huidige discussie 'verbijsterend', een kopie van al die voorgaande. En het voortdurende, onwankelbare 'nee' van de vereniging staat fier overeind, vindt hij. ,,Dat 'nee, tenzij' is een groot spel om Den Haag te tonen: kijk eens wat voor genuanceerde club wij zijn. Ze staan straks vooraan om te procederen.''

Medestand is er ook. Burgemeester Verhoeven van Ameland, waar al jaren gas gewonnen wordt, wil weinig kwijt over de nieuwe strategie. Maar hij is blij ,,dat we eindelijk discussiëren op basis van feiten, en niet meer op grond van emoties''. Op de eilanden is de vereniging altijd meer 'een club van buiten' geweest, die ver van hun eigen huis anderen beperkingen wilde opleggen. ,,Ze hebben hier weinig leden'', zegt Verhoeven. ,,En dat heeft alles te maken met het verleden. De vereniging maakte afspraken met bewoners, die het dan alsnog aan de rechter voorlegde, omdat de eilanders hun niet ver genoeg gingen. Dat heeft veel kwaad bloed gezet. Als bewoners zich belazerd voelen dan zijn de conclusies snel getrokken. Al zijn het natuurliefhebbers.''

Hij pleit voor realisme. ,,Van iedereen die de Wadden zo'n warm hart toedraagt en zo tegen boring is, zou ik willen dat ze zich zo druk maakten over de snelweg van zeevaart die hier dagelijks langsloopt. Als daar iets misgaat, is het gebied voor decennia naar de knoppen.''

Daarom wil Tameling liever vandaag dan morgen een openbare hoorzitting in de Tweede Kamer, om uit te vogelen wie de commissie welk advies gegeven heeft en wat al die wetenschappers nu exact beweren. Dán kun je zinnig discussiëren. ,,Ik voel er gewoon niets voor om zomaar ja of nee te roepen. Maatschappelijke en wetenschappelijke inzichten veranderen. Wij moeten daarvoor open staan, als wij geloofwaardig willen blijven. Dat een rapport voor verschijning al politiek eetbaar gemaakt is, is nieuw voor de milieubeweging. Je moet dus niet meteen met je spandoek vooraan staan. We moeten met de nieuwe tijd mee. Het is erop of eronder.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden