'Waco' loopt als rode draad door proces-McVeigh

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Alle twaalf juryleden in het proces tegen Timothy McVeigh hebben een paar maanden geleden verklaard dat zij geen principieel tegenstander zijn van de doodstraf. Maar slechts één van die twaalf hoeven de verdedigers van de man, die maandagavond schuldig werd bevonden aan de autobomaanslag op het overheidsgebouw in de Amerikaanse stad Oklahoma City in april 1995, tot de overtuiging te brengen dat levenslang voldoende straf is om hun cliënt te laten ontsnappen aan de dodelijke injectie.

Vanochtend om half tien plaatselijke tijd begint in Denver het proces binnen het proces dat uitsluitsel moet geven over de strafmaat: de doodstraf, levenslang of minder. Gisteren heeft rechter Richard Matsch de juryleden opnieuw instructies gegeven over hoe zij moeten beraadslagen.

En vandaag is het aan de openbare aanklager om aan te tonen dat McVeigh zo'n beest is en zo'n monsterlijke daad heeft verricht met het doden van 168 mensen, die op het moment van de aanslag in het gebouw verbleven dat de doodstraf daarvoor op z'n plaats is. De verdediging moet McVeigh zo menselijk en zijn motieven zo begrijpelijk presenteren dat de doodstraf een te radicale stap is. Dat hele proces zal waarschijnlijk tien dagen duren.

De verwachting is dat de aanklager het gevoel van de zeven mannen en vijf vrouwen in de jury zal proberen te bespelen met de vertoning van een videoband, waarop het eerste en enige verjaardagsfeestje is te zien van Baylee Almon. Over de hele wereld is het kindje bekend geworden; zij was het verminkte hoopje, waarmee een brandweerman in zijn armen staat, een fotobeeld, dat onder meer het Amerikaanse weekblad Newsweek op zijn voorplaat zette.

Ook zal de aanklager een lijn trekken naar de gebeurtenissen in het Texaanse Waco, twee jaar voor de aanslag in Oklahoma City. Daar kwamen zo'n tachtig leden van de Branch Davidian-sekte van David Koresh om het leven bij de bestorming van hun onderkomen door federale agenten. De officiële lezing is dat de sekteleden door hun leiders zijn geliquideerd, maar sympathisanten van de militiebewegingen in de Verenigde Staten menen dat de 'feds' de sekteleden in feite de dood heeft ingejaagd. McVeigh, die hechte banden had met de milities, zou uit blinde haat tegen de overheid en uit wraak voor Waco de aanslag hebben gepleegd.

Ook de verdediging zal Waco ter sprake brengen, maar dan vooral aan de hand van critici van het overheidsoptreden in Texas. Andere getuigen moeten komen uitleggen hoe McVeighs jeugd in een gebroken gezin verliep, hoe loyaal hij was jegens zijn vrienden en legermaten, of hoe hij was onderscheiden voor zijn gedrag in de Golfoorlog.

Zijn vader Bill McVeigh wordt vrijwel zeker opgeroepen, evenals zijn zuster Jennifer en James Nichols, de broer van Terry Nichols, die binnenkort terechtstaat wegens medeplichtigheid aan de aanslag in Oklahoma City. Zij moeten allemaal het beeld verzachten dat de jury zich de afgelopen weken van Timothey McVeigh heeft gevormd.

Dat de hoofdfiguur uit het proces zelf in de getuigenbank stapt, is onwaarschijnlijk. De aanklager in Oklahoma City heeft op voorhand aangekondigd dat wat de uitkomst van het proces in Denver ook zal zijn, hij McVeigh wegens massale moord op 160 burgerslachtoffers van de aanslag zal laten berechten. Dat is mogelijk omdat het proces tegen McVeigh is aangespannen door de federale overheid wegens de moord op een aantal federale agenten. Een McVeigh zal geen verklaringen afleggen, die in dat nieuwe proces tegen hem kunnen worden gebruikt.

Als de jury besluit Timothy McVeigh tot de doodstraf te veroordelen dan zal hij worden overgebracht naar de speciale federale gevangenis in Terre Haute in de staat Indiana. De injectie die hem daar wordt toegediend bestaat uit een mengsel van sterke verdovende middelen, die McVeigh eerst bewusteloos maken, waarna zijn ademhaling en zijn hartslag stopt. Tot het allerlaatste moment staat er een telefoon in de buurt, voor het geval president Bill Clinton tot gratie besluit. Die kans is nihil. McVeigh, die niet eerder dan zestig dagen na het vonnissen mag worden geëxecuteerd, zal twintig dagen vooraf aan de uitvoering van het vonnis op de hoogte worden gesteld.

Het zal, sinds in 1994 de Federal Death Penalty Act werd uitgebreid met aanslagen op overheidsgebouwen de zevende maal zijn dat in een 'federale' zaak de doodstraf wordt opgelegd. In geen van de voorgaande gevallen is het vonnis al voltrokken. De laatste 'federale doodstraf' werd in 1963 ten uitvoer gebracht.

Daarna keerde het Hooggerechtshof, dat het laatste woord heeft in juridische kwesties, zich in meerderheid tegen de doodstraf en die situatie bleef tot 1988 bestaan. Wel is het mogelijk gebleven om op het niveau van de staat doodstraffen te handhaven, uit te spreken en te voltrekken.

Als de doodstraf tegen McVeigh wordt uitgesproken, kan het nog jaren duren eer hij wordt voltrokken. Het staat zo goed als vast dat de verdediging tegen de doodstraf of het levenslang in beroep zal gaan bij het Tiende Hof van Beroep, dat eveneens in Denver zetelt. Het zal waarschijnlijk niet eerder dan in augustus van het volgend jaar zijn dat het hof de partijen zal horen en daarna kan het tot december duren voor er een uitspraak komt.

En omdat het Hooggerechtshof zich nog niet heeft uitgesproken over de Federal Death Penalty Act laat de verdediging ook deze stap niet achterwege. Die etappe duurt ook een jaar. Deskundigen betwijfelen of het Hooggerechtshof de wet in strijd zal verklaren met de grondwet. Zo zal een doodvonnis over Timothy McVeigh rond begin van de volgende eeuw worden voltrokken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden