Opinie

Wachten tot er niemand meer durft te lachen

Dit weekeinde vond in Amsterdam het Festival Moderne Clowns plaats. De komieken zochten naar nieuwe vormen en grappen die de circusclown moesten doen verbleken.

,,Iedereen is gek, alleen ik niet'', zingt een oude clown met pretlichtjes in zijn ogen. Het trekorgeltje in zijn handen hijgt enthousiast mee. Als zijn blije act ontaardt in een gierende huilbui bij volle maan aan het open raam - 'Ik ben zo ééénzaam!' - ligt het publiek van jong tot oud dubbel van het lachen. Niets is zo leuk als leedvermaak.

Wie het boek 'Meningen van een clown' van de Duitse schrijver Heinrich Böll heeft gelezen, weet dat het leven van een clown niet over rozen gaat. De clown-figuur is meer dan de lolbroek uit het circus met de rode neus, de wijde broek en veel te grote schoenen. In het Festival Moderne Clowns '99, dat het afgelopen weekend speelde in Amsterdam, staat daarom de tragi-komische 'mens achter de clown' centraal.

Moderne clowns zijn de vette grappen uit het circus ontgroeid en zetten het oude metier in een nieuw en subtiel theatraal licht.

De openingsvoorstelling 'Mémoires' van de Internationale Nieuwe Scène in Jeugdtheater De Krakeling onderstreepte dit idee met een theatrale komedie over de tragedie van het leven. Maar de kloppende ader van het festival waren de tientallen bekende en minder bekende clowns die optraden op de geïmproviseerde podia in het gebouw van de voormalige tramremise in Amsterdam-West.

Operaclowns, mimeclowns, verhalende clowns, niet-westerse clowns wisselden elkaar in een fors tempo af. Als je ze allemaal wilde zien, moest je razendsnel heen en weer lopen.

Het cabaretachtige clownsduo 'Stenzel & Geraldo' is al begonnen op het grote podium en vanachter de gordijnen rond de tribune klinkt het geluid van een welluidende tenor. Stenzel zingt een aria, terwijl Geraldo op de vleugel staat en de lachers op zijn hand krijgt met een ingenieus trucje. Aan zijn oren heeft hij draadjes bevestigd en op de maat van de muziek wipt hij ze als twee schelpjes op en neer. Terwijl Stenzel steeds een nieuwe aria in zet, verandert de vleugel in een berg om te beklimmen, een paard om op te rijden of een springschans voor een spectaculair acrobatiek-nummer. Een vrolijke, droogkomische slapstick act, vol goedgetimede grappen en een vreselijk leuke mimiek.

Tragisch is even later de korte act van clown Lex Janssen in een kleine studio boven in het gebouw. Een witgeschminkte violist met een enorme, grijze haardos en historische kledij kijkt het publiek zwaarmoedig aan.

Met zijn vals klinkende viool bezingt hij de dood van een armzalige vlieg en steeds als er iemand in het publiek begint te giechelen, onderbreekt hij zijn spel met een verontwaardigde blik. Totdat er niemand meer durft te lachen. In elke hoek van het immense gebouw duikt weer een andere clown op. Op het open podium buitelen een dikke, geschminckte moeder en haar dartele clown-kleuter tussen het wasgoed over elkaar heen.

Een broodmagere clown, met een neus van het formaat tennisbal staat verloren te dansen op discomuziek en propt van pure stress zijn mond vol cigaretten.

De komieken balanceren op het randje van 'leuk doen of leuk zijn' en daarin zoeken ze zeker niet de gemakkelijkste weg.

Het festival laat weinig gooi- en smijtwerk zien en zoekt het vooral in de persoonlijke uitstraling van de optredende clowns.

Persoonlijkheden als Jango Edwards en Johnny Melville staan als een huis en zo'n optreden lijkt haast een fluitje van een cent. Maar de breekbare act van een clown als René Kres - 'Iedereen is gek, alleen ik niet' - laat zien hoe nauw het clownswerk luistert en hoe subtiel een clown-personage kan zijn.

Clownsgrappen zijn pas echt leuk als ze passen bij de figuur die ze brengt. En daar zijn de moderne clowns in het festival gelukkig naar op zoek.

Een vrouw met een propeller op haar petje, een grote rode neus en een broek waar wel drie vrouwen in passen vertrouwt een toevallige passant met gevoel voor understatement toe: 'Ik ben geen clown!'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden