Wachten op megabom Eta

Spaans Baskenland begint steeds meer te lijken op een kruitvat dat elk moment kan exploderen. De scheiding tussen nationalisten en niet-nationalisten is vrijwel totaal. De democratie is in een doodlopende straat beland, de 'kale borroka' (straatoorlog) is oncontroleerbaar geworden.

Uit diverse bronnen valt af te leiden dat zich in de top van de Baskische afscheidingsbeweging Eta een wisseling van de macht heeft voltrokken. De duiven onder de terroristen, die voorstander waren van een wapenstilstand, hebben plaats moeten maken voor de haviken. Het Spaanse dagblad Diario 16 concludeerde deze week dat die machtswisseling maar één ding betekent: er komt een bomaanslag zonder weerga die zoveel mogelijk slachtoffers moet produceren. Volgens de krant wilde Eta na het beëindigen van de wapenstilstand in december al 100 kilo explosieven de lucht in laten gaan in een warenhuis in Madrid. Die aanslag werd verijdeld.

Met één of meer spectaculaire aanslagen wil Eta het politieke proces in Baskenland verder in de richting duwen van een definitieve breuk tussen de Baskische nationalisten en de centrale regering in Madrid. Dat op die breuk wordt aangestuurd, valt ook af te leiden uit de meest recente uitlatingen van Arnaldo Otegi, de leider van de radicale nationalistische partij Herri Batasuna. Volgens Otegi kan er alleen maar sprake van vrede zijn in Baskenland als ook de gematigde Basken de regering-Aznar de rug toekeren.

In een interview met het Baskische dagblad Deia zegt Otegi in zijn gebruikelijke cryptische terminologie dat de Baskische Nationalistische Partij (PNV) - sinds jaar en dag de regeringspartij in Baskenland - de autonomiepolitiek moet inruilen voor een beleid van 'nationale democratie'. Alleen dan, zo stelt Otegi, kan de Baskische gemeenschap naar een 'onderhandelingsstrategie van dag tot dag' worden geleid. Die strategie moet dan weer gepaard moet gaan met 'een niet aflatende politiek van confrontatie met de Spaanse en Franse wetgevende macht'. In ruil daarvoor, zo meent Otegi te weten, zal Eta de wapens definitief neerleggen en is ook de straatoorlog voorbij.

In de praktijk komt dat neer op de klassieke Eta-eis. Spanje en Frankrijk moeten zich terugtrekken uit de drie Spaanse en drie Franse provincies aan weerszijden van de Pyreneeën zodat de nationalisten kunnen werken aan de verwezenlijking van Euskal Herria, zoals zij het verenigd Baskenland noemen. Een voor Madrid en Parijs onaanvaardbare eis derhalve. In Spaanse regeringskringen heeft men er nooit een geheim van gemaakt dat de contacten met Eta vorig jaar om die redenen gedoemd waren om te mislukken, omdat de Baskische afscheidingsbeweging 'onbespreekbare politieke eisen' stelde. ,,Geen enkele democratische regering kan toegeven aan dat soort eisen, ook al betekent het dat er meer aanslagen zullen komen'', aldus een zegsman in Madrid.

Inmiddels breidt het terrorisme zich ook uit naar Frans Baskenland. Afgelopen zondag explodeerde een bom bij een oud gebouw van de gendarmerie in Lecumberri, in het zuidwesten van Frankrijk. Elders werd een soortgelijke bom onschadelijk gemaakt. Het zijn aanwijzingen voor een heropleving van Iparretarrak, de Franse tak van Eta die twee jaar geleden voor het laatst van zich liet horen.

In Spaans Baskenland woedt de straatterreur onverminderd voort. Er gaat vrijwel geen nacht voorbij of ergens in Baskenland ontploft wel een molotovcocktail. De Guardia Civil, het door Madrid gedirigeerde politiekorps, ziet in de 'kale borroka' het voorportaal van een burgerconflict. ,,Het is het instrument bij uitstek van Eta in de huidige strategie'', zo luidt de conclusie na een onderzoek.

Ook in de politiek is de situatie in Baskenland geheel in mineur. Na het besluit van Herri Batasuna om niet mee te doen aan de landelijke parlementsverkiezingen, is nu ook het Baskische parlement de rug toegekeerd omdat de radicalen deze volksvertegenwoordiging zien als een instrument waarmee Madrid de autonome regio's wil controleren. Het gevolg is dat de gematigde Basken met 27 van de 75 zetels nu een minderheidsregering vormen. De lehendakari (de Baskische premier) heeft laten weten dat hij geen vervroegde verkiezingen wil uitschrijven. In feite betekent het dat de gematigden worden gegijzeld door de radicalen en dat de democratie is opgeschort. In dat proces van erg naar erger wordt angstig gewacht op de mega-aanslag door de Eta.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden