Wachten op een nieuwe tempel God in het land Haagse hindoes

Trouw reist deze zomer kriskras door Nederland, op zoek naar het onverwachte religieuze leven in elke provincie. Vandaag: hindoes en sikhs in Den Haag.

Verguld loopt Aroeth Chotkan heen en weer bij een stil achterafveldje aan de Haagse Gaslaan. Nog even, vertelt hij, en het getjilp van vogels zal worden overstemd door het gebonk van heimachines, geratel van bouwkranen en ander lawaai dat zoal van een bouwplaats klinkt. Daarmee gaat een langgekoesterde wens van hindoes in Den Haag in vervulling. "Wij zijn al negentien jaar bezig. Eindelijk kunnen we een nieuwe tempel bouwen", zegt Chotkan, die de penningmeester is van de Dew Mandir, zoals de tempel officieel heet. Een oude paardenstal is al afgebroken. Het onkruid dat er nu staat heeft volgend jaar plaatsgemaakt voor een echte hindoetempel, met beelden, een versierde buitenkant en als bekroning een karakteristieke koepel.

In de ruimte waar de hindoegemeenschap nu huist, een voormalige autoshowroom pal naast de nieuwe locatie, toont Chotkan dat het gebouw danig aan vervanging toe is. Als hij zijn schoenen heeft uitgedaan, loopt Chotkan via de gebedsruimte naar de keuken. De grote spiegels waarmee de autodealer zijn verkoopruimte groter wilde laten lijken, zijn nooit weggehaald. Chotkan wijst op twee eenzame wokbrandertjes. Hij vertelt dat eten van groot belang is tijdens de bijeenkomsten. "Zie je dat? Als de eerste het eten op heeft, is de laatste nog niet eens voorzien."

undefined

Tempelpark

Niet alleen aan de Gaslaan verrijst een tempel. Wie zijn oor in Den Haag te luisteren legt, moet constateren dat er ook op andere plekken in de stad tempels komen. Zo is het de bedoeling dat vlakbij het NS-station Holland Spoor een heus tempelpark uit de grond wordt gestampt, bestaande uit twee hindoetempels en een heiligdom voor de sihks. Sikhs zijn aanhangers van een monotheïstische religie die zijn oorsprong vindt in India, net als het hindoeïsme.

Aan plannen geen gebrek. Maar wie bij het uitverkoren terrein rondneust, ziet op dit moment vooral vriendelijk wuivend onkruid. Hier hadden al in 2014 drie blinkend witte gebedshuizen moeten staan. Vier jaar geleden werden de plannen met veel tamtam gepresenteerd.

Wat is er aan de hand? Her en der zijn de ideeën iets te mooi voorgesteld, leert navraag bij de betrokkenen en de gemeente. Zo heeft een van de groeperingen, de vereniging Arya Samaj Nederland, nu nog niet eens genoeg geld in kas. "We hebben inmiddels geld, maar nog niet voldoende", laat pandit (voorganger) Suraj Biere telefonisch weten. Met het bedrag dat er is, verwacht hij dat binnenkort het stuk grond dat gereserveerd is voor de tempel eindelijk van de gemeente kan worden gekocht. De vergunning kan elk moment worden verleend. "Meteen daarna zullen we de eerste steen leggen en de gemeenschap vragen om weer geld te doneren. We zijn hard bezig om het allemaal rond te krijgen." De Krishna-beweging, die ook een tempel wil bouwen, kreeg geen vergunning. "Omdat er te veel aan ontbrak", aldus een woordvoerder van de gemeente. Op dit moment wordt hard gewerkt om aan alle vereisten te voldoen.

Alleen de sikh-tempel krijgt al duidelijk vorm. In een hoek van het terrein waar de tempel (gurdwara luidt de officiële benaming) voor sikh-organisatie Shri Guru Singh Sabha in aanbouw is, lopen bouwvakkers in en uit. Platen grijs beton vormen de binnen- en buitenmuren. Bij de ingang verschijnt een man met een indrukwekkende snor, baard en een blauwe tulband die zijn hoofdhaar bijeenhoudt. Het is Harjit Singh, de voorzitter van de tempel. "Dit is een heel belangrijke stap voor ons. Dit is de eerste gurdwara van Nederland", zegt hij. Singh gaat voor door het complex, nu nog een galmende betonnen leegte. Ook deze bouw liep vertraging op. Het duurde lang voordat de vergunning geregeld was, zegt Singh. "Wil je in Nederland bouwen, dan is er veel papierwerk nodig."

Hij is blij dat de gurdwara bijna af is. Rond de jaarwisseling is het zover, denkt hij. Op dit moment resideren de Haagse sikhs nog in een oud pand verderop. Op de eerste verdieping van de nieuwbouw laat Harjit Singh zien waar de aanbiddingsruimte komt, en op de begane toont hij een grote eetzaal. Ook bij de sikhs is eten belangrijk, zegt hij. "Voordat we bidden, eten we. Pas als je goed gegeten hebt, heb je de aandacht om goed te bidden." Sikhs betreden hun tempel op sokken. Glunderend wijst hij naar de ruimtes waar mannen en vrouwen over een tijdje apart van elkaar hun schoenen kunnen opbergen in speciale kasten. "Wat is dit een vooruitgang", verzucht hij.

undefined

Suriname

De sikhs in de regio Haagladen (het zijn er ongeveer drieduizend) zijn in de jaren zeventig vanuit India naar Nederland gekomen. Meestal om te werken. De hindoes zijn voor een groot deel Hindostanen uit Suriname. Hun voorouders waren contractarbeiders die tussen 1873 en 1916 vanuit India naar Suriname emigreerden. Toen Suriname in 1975 onafhankelijk werd, vertrokken velen naar Nederland.

Volgens Chan Choenni, bijzonder hoogleraar Hindostaanse migratie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, is er een kentering in de manier waarop deze groepen hun geloof beleven. "De eerste generatie die hier veertig jaar geleden kwam, had weinig geld. Als het er wel was, werd het niet aan tempels besteed. Men was al blij als er een oude garage of schoolgebouw beschikbaar was." Volgens hem zijn alle plannen voor nieuwbouw te beschouwen als een afsluiting van een lang proces. "Nu is er tijd, aandacht en geld om volwaardige religieuze voorzieningen te realiseren. Het is een soort bekroning van de emancipatie." Door de gestegen persoonlijke welvaart van veel hindostanen in Nederland zijn de eisen veranderd die men aan de gebedshuizen stelt. "Nu men het zich kan permitteren om nieuwe gebouwen uit eigen zak te betalen, wil men graag tempels met authentieke ornamenten."

In zijn oude tempel aan de Gaslaan beaamt penningmeester Aroeth Chotkan - in het dagelijks leven makelaar - deze visie. "Wij hebben zelf hard gewerkt, onze kinderen gaan naar het hbo en de universiteit. Nu is het tijd om ook verder te kijken. Er ontbreekt toch wat. Want je kunt wel alleen werken, ondertussen zitten we als hindoes nog steeds in een garage."

undefined

Niet happig

Het heeft lang geduurd voordat hindoes voldoende geld hadden en ook toestemming van gemeenten om volwaardige tempels (mandirs) te bouwen, zegt Chotkan. "De gemeente lijkt niet zo happig op nieuwe tempels." Hij toont een oude tekening waarop te zien is hoe de mandir er uit moest komen te zien. Hij wijst naar drie uitsteeksels op het dak. "Daar staan wat torentjes, dat leek vast te veel op een moskee." Het definitieve ontwerp toont alleen een koepel.

Hoogleraar Choenni wijst op een volgens hem belangrijker reden waarom de bouw van nieuwe hindoetempels in deze stad zo schoorvoetend verloopt. Het verzamelen van geld verloopt dikwijls moeizaam. Er is, zo schrijft hij in zijn vorig jaar verschenen onderzoek 'Hindostaanse Surinamers in Nederland 1973-2013', sprake van wantrouwen tegenover bestuursleden van hindoe-organisaties. "Er is onderling veel ruzie, soms gaat het terug op iets wat jaren geleden speelde", licht hij toe. Choenni: "Iedereen had plannen en mooie ideeën voor tempels, maar dat werd tot voor kort nooit gerealiseerd. Dan was er bijvoorbeeld weer ruzie hoe het geld besteed moest worden." Ook werd er soms geld verduisterd. Stuk voor stuk zaken die nogal belemmerend zijn voor het vergaren van voldoende draagvlak.

Bij het braakliggende terrein van Dew Mandir weet Chotkan daarover ook mee te praten. Terwijl hij zijn sigaret wegschiet, legt hij uit dat de financiële gang van zaken bij het inzamelen van geld soms nogal schimmig is geregeld. "In het verleden is er ook wel geld gegeven. Er waren plannen, maar daar werd dan niets mee gedaan. Het geld bleek dan na een tijdje opeens verdwenen." De hindoes zijn door schade en schande wijs geworden. Ook de bezoekers van Dew Mandir moesten overgehaald worden om geld te doneren, weet Chotkan. Pas toen de eerste steen van Dew Mandir aan de Gaslaan werd gelegd, in april van dit jaar, stroomde het geld binnen. Chotkan lacht: "Bij hindoes is het zo: eerst zien dan geloven."

'God in het land' belicht het religieuze leven in de provincie.

undefined

Een waaier aan geloofsvormen en gebruiken

Het hindoeïsme is met ruim een miljard volgelingen de derde grote godsdienst ter wereld, na christendom en islam. Het hindoeïsme kent talloze goden en godinnen. Hindoes zelf vinden hun geloof monotheïstisch, omdat alle goden zouden zijn ontstaan uit een absolute goddelijkheid. Goddelijke energie zou in alles terug te vinden zijn. Er is niet één soort hindoeïsme. Het geloof bestaat uit een waaier aan religieuze geloofsinhouden en gebruiken die allemaal hun oorsprong vinden op het Indische subcontinent. Een belangrijke kernopvatting is het geloof in reïncarnatie. Alle levende wezens worden na hun dood opnieuw geboren. Goede daden leiden tot hogere geboorte en uiteindelijke bevrijding van de eeuwige kringloop. Verder is het hindoeïsme bekend vanwege tal van feesten en rituelen, waaronder yoga en de ayurvedische methode van genezen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden