Waarom?

Waarom?" is een vraag die ik in het pastoraat geregeld, hoor. Die komt spontaan op als bijvoorbeeld een kind overlijdt, je ineens beseft hoezeer je belast bent door je achtergrond, of wanneer de bloedbaden in het Midden-Oosten aanhouden. In de vraag 'waarom?' zoeken we onophoudelijk naar een reden, een verklaring. Dat is 'lucht en leegte', zegt de wijsheidsleraar Prediker.

Velen kwellen zichzelf met de waaromvraag, terwijl anderen onverschillig worden of vroom zeggen: 'Het is geen vreemde die je dit aandoet'- alsof God het nodig vond om je een afgemeten portie ongeluk te bezorgen. Weer anderen worden atheïst. Pas nog viel iemand tegen me uit: Als er een God is, waarom is er dan zoveel ellende in de wereld?

'Waarom?' is volgens sommigen de verkeerde vraag - 'waartoe?' zou beter zijn. Maar het 'waartoe' wordt pas duidelijk als we zijn stukgelopen op het 'waarom'. De stilte die volgt op deze vraag kan een ruimte openen waarin alles er anders uitziet. Onze illusie stort in elkaar dat er in het leven een logica zit, dat we er volledig greep op hebben. We ontwaken tot de werkelijkheid die een groot mysterie blijkt te zijn, wat ontzag oproept. En ontzag voor de Onuitsprekelijke is het begin van wijsheid, zingt de Bijbel.

Deze wijsheid is in de verdrukking geraakt. De successen van de wetenschap en techniek hebben veel goeds gebracht, maar ook de waan aangewakkerd dat alles maakbaar zou zijn. Dit, terwijl geen mens weet of hij morgen nog leeft. 'Niemand heeft macht over zijn adem, geen mens kan tegenhouden dat zijn adem vergaat', zegt Prediker. Wie daarop alleen maar kan reageren met de rationele vraag 'waarom?' lijdt aan een tunnelvisie op de werkelijkheid. Die ziet er al heel anders uit vanuit het perspectief van de kunst of de liefde - of van het geloof dat buigt voor het mysterie.

Alles willen beheersen, levert slechts 'hersenspinsels' en slapeloze nachten op, zegt Prediker. Nuchter constateert hij dat goede mensen vroeg kunnen sterven terwijl boeven lang leven in hun belastingparadijs. Ten diepste zit er geen logica in het bestaan en precies dit inzicht kan ons loswrikken uit de obsessie met controle, alsof wij in het onmetelijke heelal aan de touwtjes zouden trekken. Dat is te veel gevraagd van een mens. Het uitblijven van een antwoord op de vraag 'waarom?' wijst ons onze plaats waar we pas echt tot ons recht komen en gelukkig worden, als zo'n figuurtje onder de hoge lucht op een schilderij van Van Ruisdael.

Dan kunnen we veel beter omgaan met gevoelens van rouw en verdriet. Die worden niet meer versterkt door boosheid of verontwaardiging over ons lot. Integendeel, de tranen wassen onze ziel schoon. Voor het eerst zien we nu echt dat in de wereld veel mensen leed moeten dragen. Ons eigen verlies en tekort vergroot ons gevoel van verbondenheid en mededogen zodat we gaan omzien naar de naaste die het moeilijk heeft, we ons minder eenzaam voelen en ons innerlijk leven wordt verruimd en verdiept.

Ten diepste is de eeuwige vraag 'waarom?' een vraag naar de Eeuwige. Geen antwoord is het ware antwoord. Dan kan verbijstering omslaan in ontzag voor de ondoorgrondelijke werkelijkheid waarin we God naderen, bron van wijsheid en levenskunst. Dat betekent genieten, zegt Prediker. 'Het is beter te genieten van iets tastbaars dan te grijpen naar iets onbereikbaars. Dat is de wil van God. Wie en wat de mens is, werd al lang geleden vastgesteld: zijn naam is Mens en hij is niet in staat het op te nemen tegen wat groter is dan hij.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden