Waarom zouden factcheckers en journalisten gratis voor Facebook werken?

geld | Facebook wil nu ook in Nederland nepnieuws aanpakken. Zolang dat maar niks kost. 'Brutaal, maar zo machtig zijn ze.'

Ook in Nederland wil Facebook nepnieuws aan gaan pakken. Dat werd afgelopen donderdag bekend. Nieuwssite NU.nl en een team factcheckers van de Universiteit Leiden gaan in een proef controleren of een bericht op Facebook dat door gebruikers aangemerkt is als onbetrouwbaar nep of echt is. Maar vanuit de media klinkt kritiek op het plan.


De proef in Nederland volgt op verschillende experimenten in Frankrijk, Duitsland en de Verenigde Staten, waarbij factcheckers en journalisten van gerenommeerde media als AP, AFP en de Franse publieke omroep verhalen controleren. Als de controleurs van NU.nl en de universiteit onafhankelijk van elkaar tot de conclusie komen dat een artikel nep is, voorziet het sociale netwerk het bericht van de waarschuwing 'in twijfel getrokken', en wordt dat bericht omlaag gezet in de tijdlijn.


"Het zou absurd zijn dat we NRC-capaciteit moeten inzetten voor het betrouwbaar maken van Facebook", reageerde NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch in zijn krant op het plan. "Zelfs hier wil Facebook niet voor betalen", twitterde Thomas Bruning, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. Die kritiek wordt gedeeld door verschillende media die vinden dat Facebook met het plan voor een dubbeltje op de eerste rang wil zitten terwijl het sowieso al van de nieuwsmedia profiteert. "Facebook moet gaan betalen, anders wordt de situatie onhoudbaar", zegt Jan van Dijk, hoogleraar nieuwe media aan de Universiteit Twente.


NU.nl-hoofdredacteur Gert-Jan Hoekman verdedigde in een verklaring dat veel mensen zich voor nieuws tot Facebook wenden. "Wij zien het dan ook als gedeelde verantwoordelijkheid van de experts in de journalistiek om te zorgen dat nieuws echt blijft en nepnieuws geen kans krijgt." In Trouw zei Hoekman dat de proef niet geslaagd is als het erop uitdraait dat hij extra mankracht moet inhuren.


Volgens hoogleraar Van Dijk is de proef een stap in de goede richting van Facebook. Tot nu toe gebruikte het sociale netwerk alleen algoritmes om 'foute' berichten uit zijn tijdlijn te weren. Die waren geheim, zegt Van Dijk. "Zo lang die niet openbaar zijn, kun je dat als censuur zien. Hoe bepaalt Facebook bijvoorbeeld hoe veel bloot er wel of niet op een foto mag?"


Van Dijk begrijpt de vraagtekens die veel Nederlandse nieuwsmedia plaatsen bij het plan. "Facebook gebruikt hun kopij voor niets, verdient daar advertentie-inkomsten aan en nu willen ze het dan ook nog eens gratis laten checken. Het is alsof je van alles jat en vervolgens vraagt: hebben we dat goed gedaan, of niet? Het is brutaal. Maar zo machtig zijn ze."


Het sociale media-kanaal komt er volgens de hoogleraar niet onderuit journalisten te gaan betalen. "Het nepnieuws dat we nu zien, is pas het begin; het wordt alleen maar meer en complexer. Wat dacht je van gekleurd nieuws en bewerkte nieuwsvideo's? Om dat te kunnen beoordelen heb je mensen nodig, er moet redactie zijn. Een computer kan dat niet."


Weigert Facebook de journalisten en factcheckers te betalen, dan wordt de situatie onhoudbaar, zegt Van Dijk. "Dan wordt het één grote puinhoop op Facebook. Dan lopen gebruikers weg, omdat het nieuws onbetrouwbaar wordt. En dat is hun grootste angst." Facebook is op hetzelfde uit als alle andere sociale media-platforms, stelt Van Dijk. "Al het mediagebruik overnemen, door mensen te vangen met zo veel mogelijk media op één plek."

Nepnieuws in Nederland

Nepnieuwsberichten rond de Amerikaanse verkiezingen zijn welbekend. Zo zou Trump mensen betaald hebben voor steun en zou de paus zijn steun uitgesproken hebben voor Clinton. Maar ook in Nederland zijn nepnieuwsmakers actief. Dagelijksviraal.nl kopte in februari 2016 dat de NS asielzoekers gratis toegang tot de trein zou geven. De NS kwamen al snel met een verklaring dat dit onzin was. Ook zou Artikel 1-lijsttrekker Sylvana Simons geroepen hebben dat bepaalde attracties in de Efteling op de schop moeten vanwege hun racistische karakter. Op Facebook leidde dit tot verontwaardiging, maar uiteindelijk bleek het genuanceerder te liggen.


Het kan ook grimmiger. Er is een facebookpagina die zo nu en dan meldt dat een bekende Nederlander is overleden, terwijl die nog springlevend is. En wat te denken van bananen met rode plekken waarvan wordt gezegd dat ze zijn geïnjecteerd met met HIV besmet bloed, of pakken rijst met plastic korrels. Soms is een bericht heel duidelijk nep: dat de aardbeving in Nieuw-Zeeland werd veroorzaakt door Antarctica-engelen is natuurlijk niet waar. Charlot Verlouw

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden