Waarom zou je jihad-activist worden? Drie redenen

Juli 2014: een pro IS-demonstratie in de Haagse Schilderswijk.Beeld anp

Wat zien jonge radicale moslims in extreme ideologieën? Een groep onderzoekers van de Radboud Universiteit Nijmegen en de Universiteit van Amsterdam liep jarenlang met hen mee. In hun dinsdag verschenen rapport 'Een eiland in een zee van ongeloof' presenteren ze de conclusies.

1. 'Democratie is hypocrisie'
De aanslagen in de Verenigde Staten op 11 september 2001 en met name de Amerikaanse reactie daarop, hebben in radicaal-islamitische kringen veel kwaad bloed gezet. De vermeende zelfingenomenheid waarmee Amerikanen en hun geallieerde troepen de 'War on Terror' voerden, toonde volgens veel radicalen aan dat westerse regeringen niet deugden.

In Irak, Afghanistan zou ook de democratie haar ware gezicht hebben laten zien. "Iedereen zou moslims en de islam mogen beledigen in het kader van de vrijheid van meningsuiting, maar moslims zelf zouden niet de vrijheid hebben om zich uit te spreken", schrijven de onderzoekers. Met die beledigingen doelen ze op de manier waarop onder meer Theo van Gogh, Ayaan Hirsi Ali, Geert Wilders en de makers van de Deense Mohammedcartoons de islam op de korrel namen.

"De democratie zou zo zichzelf verraden: het was geen systeem om voor iedereen vrijheid en gelijkheid te scheppen, maar een systeem waarin het westen anderen kon blijven onderdrukken. Irak en Afghanistan golden daarbij als afschrikwekkende voorbeelden van wat er gebeurt als het westen landen 'bevrijdde' en de democratie invoerde: vervolging van soennitische moslims en bezetting van hun land." De misdragingen van de Amerikaanse bewakers van Guantánamo Bay hebben dat beeld versterkt.

Ook een steen des aanstoots: de talloze drone-aanvallen die de Amerikaanse regering al jaren stilletjes uitvoert in een aantal islamitische landen. Die zijn bedoeld om terreurleiders te doden, maar eisen veel onschuldige slachtoffers. De radicale Amerikaans-Jemenitische prediker Anwar al-Awlaki werd gedood zonder dat hij voor terreur is aangeklaagd. Radicalen zien in die drones het bewijs dat het westen een constante oorlog tegen 'de islam' voert.

Beeld anp
Beeld anp

2. 'Discriminatie van moslims'
Het gevoel dat westerse democratieën moslims als tweederangsburgers zien, wordt versterkt door 'discriminatoire' maatregelen als het boerkaverbod. In Nederland bestaat dat niet, al kent ons land wel maatregelen die tot vergelijkbare irritaties leiden. Ultra-conservatieve moslims willen zich naar eigen zeggen goeddeels terugtrekken uit de maatschappij en proberen om een zuiver leven te leiden, zonder de wereldse en westerse verlokkingen. De maatschappij zou hen dat erg moeilijk maken.

Ze worden volgens de onderzoekers voortdurend 'afgeleid door het islamdebat, door (volgens hen) onnodige staandehoudingen door de politie op straat, identiteitscontroles, beschuldigende vragen van collega's en studiegenoten over de islam, arrestaties van broeders die niets misdaan zouden hebben en het beledigen van de islam en de profeet door ongelovigen'.

Als ze daar iets van zeggen, worden ze voor hun gevoel direct weggezet als radicaal en gevaarlijk. Daarom trekken ze zich terug bij familie en vrienden en vormen ze groepen van gelijkgestemden. De eerste serieuze manifestatie van hun ultra-orthodoxe activisme is Sharia4Belgium, een kleine groep die luidruchtig een paar debatten verstoorde. 'Spektakelactivisme', noemen de onderzoekers het.

De stijl van Sharia4Belgium is in Nederland overgenomen door netwerken als Sharia4Holland, Straat Dawah, Behind Bars en Team Free Saddik. Hun aanpak levert heftige reacties op. Overheden voelen zich daardoor genoodzaakt in te grijpen en media schrijven vrijwel altijd negatief over ze. Dat maakt de activisten enkel fanatieker, wat weer leidt tot meer repressie en negatieve aandacht.

Beeld anp

3. Samen tegen de rest
Een netwerk is een veilige plek. Daar voelen de radicalen zich thuis en zijn ze vrij van bemoeienis door de overheid en media. Ze worden er niet beledigd en kunnen er werken aan hun zelfverwerkelijking.

In de buitenwereld krijgen ze al snel problemen als ze stellen dat hun opvattingen over de islam, de maatschappij en de politiek veel rechtvaardiger zijn dan wat in Nederland als politiek-correct geldt. Bovendien is de buitenwereld een voortdurende verleiding. Ongelovigen zijn er immers op uit om hen van hun geloof te beroven. Enkele ultra-orthodoxe moskeeën, zoals de As-Soennahmoskee in Den Haag, spraken zich nadrukkelijk uit tegen jihadgang naar Syrië en Irak. Daardoor gingen ook zij min of meer tot de boze buitenwereld horen.

Kenmerkend is dat de radicalen zich niet alleen afzetten tegen de buitenwereld, maar juist ook naar buiten treden. Met online pamfletten en demonstraties verkondigen ze hun boodschap: het westen is moreel pervers, de orthodoxe en 'ware' lezing van de islam is veel rechtvaardiger. Geloofsverkondiging met een maatschappijkritische lading.

Lang niet alle leden van die netwerken zijn jihadgangers en niet alle jihadgangers zijn lid van de netwerken. Maar van de personen die de onderzoekers volgden, is wel een deel vertrokken naar Syrië en Irak. Sommigen van hen hebben de publicatie van het rapport niet gehaald: zij zijn inmiddels gestorven als martelaar.

Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden