Waarom zelfs de elite geen genoeg krijgt van Hazes

André Hazes in april 2004, vijf maanden voor zijn overlijden. Beeld anp

Een musical, uitverkochte massale meezing-avonden en vanaf deze week ook een speelfilm: Nederland kan geen genoeg krijgen van André Hazes. Zelfs de elite heeft zich door hem laten inpakken. Maar waarom eigenlijk? Antropologe Irene Stengs deed er onderzoek naar.

Liefst drie jaar lang was hij te zien, de musical 'Hij gelooft in mij'. En wie nog steeds geen genoeg heeft van 's lands bekendste volkszanger kan vanaf dit weekend terecht in de bioscoop. Daar gaat 'Bloed, Zweet en Tranen' in première, wederom een vertelling van Hazes' armoeiige jeugd, zijn landelijke doorbraak en zijn woelige laatste jaren.

Donderdag, vrijdag en zaterdag zijn er in 's lands grootste popzaal, de Ziggo Dome, twee 'meezingconcerten' waarbij levende zangers het oeuvre van de overleden zanger vertolken. De editie op zaterdag is uitverkocht.

Wie zestien jaar geleden had geclaimd dat André Hazes een decennium na zijn dood nog steeds in het middelpunt van de belangstelling zou staan, had waarschijnlijk hoon geoogst. In 1999 leek het leven van Hazes namelijk wel zo'n beetje voorbij. De toen 48-jarige Amsterdammer dronk te veel, leek emotioneel volledig opgebrand en was bij vlagen panisch dat zijn echtgenote Rachel hem zou verlaten. Hazes onderging het publiekelijk: een documentaire over de periode, 'Zij gelooft in mij', was een kijkcijferhit.

Hazes veroverde Nederland met zijn tranen
Vreemd genoeg was dat dieptepunt juist niet einde. In haar onlangs verschenen boek 'Het fenomeen Hazes: een venster op Nederland' beschrijft Irene Stengs van het Meertens Instituut hoe 'Zij gelooft in mij' een kantelpunt was in Hazes' carrière. De documentaire wekte massaal begrip op. Anderhalf uur lang was te zien hoe Hazes worstelde met zichzelf, hoe hij soms uit het niets ineens in tranen schoot. Zijn personeel moest hem dan troosten: schouderklopjes geven, bemoedigende woorden spreken.

Dat kwetsbare en oprechte sprak zowel hoog- als laagopgeleiden erg aan, meent Stengs, die voor het boek een aantal jaren onderzoek deed naar de bewondering voor de volkszanger. Hij werd populairder dan ooit tevoren. Ook Nederlanders die doorgaan de neus ophaalden voor de 'platte' volkscultuur, deden mee.

'Drank, armoede: dat maakt hem interessant'
Hazes was een van de eerste Nederlandse sterren die na zijn overlijden (in september 2004) een soort onaantastbare status kreeg. Stengs: "Hij was een ultiem voorbeeld van 'bekend, maar toch gewoon gebleven'. Veel Nederlanders vinden het prachtig als iemand ondanks zijn succes en faam zijn gewoonheid weet te bewaren."

"Levensliederen klinken oprechter als ze gezongen worden door iemand die zelf al dat leed heeft meegemaakt. Drankmisbruik, opgroeien in armoede: Hazes kende het allemaal van dichtbij. Dat maakte hem zo interessant. Voor de lagere maatschappelijke klassen is het prettig om te weten dat ook heel gewone mensen - mensen zoals zij - bijzonder kunnen zijn. Voor de Nederlanders uit de culturele bovenlaag was Hazes een soort tegengif voor het leven van alledag, waarin ze juist bezig zijn met uitblinken."

Maar er zijn toch meer artiesten die 'gewoon gebleven' zijn? Stengs: "Absoluut. Zijn gewoonheid en de manier waarop hij zijn emoties toont zijn ook niet de enige verklaringen voor zijn populariteit. Hazes' volksheid wekt ook een soort nostalgie op. Zijn echte Amsterdamse afkomst vinden we romantisch: die doet ons denken aan eenvoudiger tijden, waarin 'Nederland nog gewoon Nederland was'. Dat ideaalbeeld heeft natuurlijk nooit echt bestaan, maar dat maakt niet uit."

Poster van de Hazesfilm die dit weekend in première gaat. Beeld A-film

Nationale rouw
Toen Hazes overleed, was dat een soort nationaal evenement. De publieke omroep gooide de programmering om, zodat ze live het afscheidsconcert in de Arena kon uitzenden. Collega's vertolkten er zijn repertoire, Hazes' grafkist stond op de middenstip. 50 duizend fans kwamen opdagen, en naar de televisieregistratie keken nog eens 5 miljoen mensen.

Het rouwproces dat daarop volgde werd al even publiekelijk beleden. Na zijn crematie kwam er een reality soap-achtige documentaire, waarin onder meer te zien was hoe de familie Hazes een bestemming zocht voor André's as. Weduwe Rachel, Hazes' twee kinderen en een aantal vrienden lieten tatoeages zetten waarbij de inkt met zijn as werd vermengd. Een ander deel werd begraven in de tuin van The House of Blues in Orlando.

Dat zijn dood op zo veel belangstelling kon rekenen, had volgens Stengs te maken met de opkomst van de televisiecultuur. Cru gezegd: Hazes overleed op een belangrijk moment. "In de eerste decennia na de oorlog leefden mensen nog vooral in eigen kring: vrienden, familie en misschien onze kerkgemeente of parochie. Rouwen deden we thuis. Maar ontkerkelijking, verstedelijking en de opkomst van de televisie veranderden ons perspectief. Bekende televisiegezichten werden ook een soort vrienden. Hazes was zeker zo iemand."

Beeld anp

Musical was bewust geen meezingfeest
Bewijst Hazes dat hoger opgeleiden heimelijk toch van volkscultuur en het levenslied houden? Stengs is nog niet overtuigd. Uit de kijkcijfers van het afscheidsconcert en het succes van musical blijkt wel dat de interesse in zijn persoon dwars door autochtone sociale klassen gaat. Maar, zo zegt de antropologe, er zijn ook grote verschillen.

In volkse kringen wordt opgekeken naar Hazes. Daar wordt hij gezien als een van de grootste zangers die Nederland gekend heeft. "De echte volkse Hazesfans nemen hun idool heel serieus. Zij zijn degenen die de nummers uit hun hoofd kunnen meezingen en dat ook doen."

In de hogere klassen is er minder onverholen adoratie. "Daar wordt er vooral met Hazes en de volkscultuur geflirt. Kijk maar naar de musical 'Hij gelooft in mij'. Die werd opgevoerd in het De La Mar-theater, een plaats waar de volkse Hazesfans doorgaans niet komen."

"De makers kozen er bewust voor om zijn nummers alleen gedeeltelijk te zingen en er geen meezingfeest van te maken. Daar zou het theaterpubliek op zijn afgeknapt. Ja, de culturele bovenlaag voelt zich aangetrokken tot die nostalgie die ik eerder noemde. Die hang naar het 'oude Nederland'. Maar het moet hen niet te volks worden."

Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden