Waarom willen moderne, zelfstandige ­vrouwen per se door hun vriend ten huwelijk worden gevraagd?

Beeld Arjen Born

Dertiger Janne Chaudron verbaast zich over de traditionele trekjes van haar vriendinnen. Ze ontdekt: we zijn romantischer dan we denken. 

De trouwfoto van mijn ouders staat mij helder voor de geest, hoewel die geen prominente plek heeft in mijn ouderlijk huis. Mijn moeder is gekleed in een paarse, fluweelachtige jurk. Mijn vader draagt een bruin pak en een grote zwarte baard. Pas later begrijp ik dat die foto gemaakt is op de trappen van het Leidse stadhuis.

Mijn ouders trouwden in de jaren zeventig. Mijn moeder is een feministe van het eerste uur. Ze heeft altijd gewerkt, ook toen ze kleine kinderen had, wat begin jaren tachtig best bijzonder was. Ze heeft me weleens verteld dat ze samen met vrouwelijke collega’s de strijd aanbond met haar werkgever door te pleiten voor aparte kolfruimtes. Die kwamen er niet. Mijn moeder ging elke middag naar huis om mij borstvoeding te geven.

Trouwen was niet per se aan haar besteed, ook aan mijn vader niet, hoewel die wat minder uitgesproken is. Mijn moeder is de oudste van acht kinderen en groeide op in een gereformeerde omgeving. Ze ontworstelde zich daar vrij snel aan, ging op haar zeventiende het huis uit, werd op haar twintigste au pair in de Verenigde Staten en verhuisde na die tijd naar de grote stad. Veel van de protestantse tradities heeft ze de rug toegekeerd, maar trouwen deed ze ­uiteindelijk wel. Onder lichte druk van familie en schoonfamilie. In eerste instantie nam ze ook de achternaam aan van mijn vader, maar na een paar jaar kwam ze daar resoluut van terug.

De opvoeding die ik heb genoten laat zich raden: zorg ervoor dat je financieel onafhankelijk wordt en neem niet de naam aan van je man. Zoals het iedere puber betaamt, verzette ik me tegen die standvastigheid. Waarom zo zwart-wit? Maar nu ik halverwege de dertig ben en zelf een gezin heb, geloof ik dat ik haar standpunt deel. Waarom kun je niet van elkaar houden zonder te trouwen?

Toch merk ik om mij heen een andere tendens. Veel van mijn vriendinnen storten zich met volle overgave in het huwelijk, organiseren een groots feest met alles erop en eraan. Begrijp me niet verkeerd: die feesten zijn geweldig, ik geniet er elke keer weer van. En ik zie ook wel dat je door te trouwen een verbintenis met elkaar aangaat: ‘we blijven bij elkaar tot de dood ons scheidt. Dat beloof ik.’ Ik snap dat mensen daar behoefte aan hebben en houvast aan ontlenen.

Ik verbaas me alleen over alle rituelen en voorschriften die bij het huwelijk komen kijken. Wat mij het meest intrigeert is de wens van veel vrouwen om gevraagd te worden door hun partner. Ik, als nakomeling van een feministe, denk dan: we willen allemaal een gelijkwaardige relatie, we willen de zorg voor de kinderen eerlijk verdelen, we willen evenveel verdienen, en toch moet de man ons vragen. Waarom? Waarom kunnen we niet in een dronken bui in de kroeg samen besluiten om te trouwen en vervolgens een groot feest geven? Of ben ik nu hopeloos onromantisch en zijn dit nu eenmaal rituelen die het huwelijk zo aantrekkelijk maken? Is het fijn om als vrouw even op een voetstuk geplaatst te worden? Verlangen vrouwen daarnaar?

Het huwelijk staat als een huis

De Tilburgse bestuurssocioloog Mark van Ostaijen (35) kent het fenomeen, ook uit eigen omgeving. En hij heeft er wel een verklaring voor. “Om te beginnen valt op dat het instituut huwelijk overeind blijft, ondanks de moderne tijd waarin wij leven.” Het Centraal Bureau voor de Statistiek signaleert sinds 1970 een dalende lijn in het aantal huwelijken, maar sinds 2013 ligt het stabiel rond de 65.000 per jaar. “Als je bedenkt dat een op de drie huwelijken strandt, is het bijzonder dat nog zo veel mensen willen trouwen. Zeker als je kijkt naar de afbrokkeling van andere instituties in de maatschappij zoals partijlidmaatschap of de kerk. Het instituut huwelijk staat in dat opzicht als een huis.”

Hoe zo’n bruiloft tegenwoordig wordt gevierd en welke rituelen daarbij komen kijken, verschilt ontegenzeggelijk met de jaren zestig en zeventig, signaleert de socioloog. “Je ziet dat de huidige generatie zich afzet tegen hun progressieve ouders door terug te grijpen op oude tradities. Ik heb onderzoek gedaan naar migrantengemeenschappen in Nederland. Daar valt op dat de eerste generatie migranten er progressieve idealen op na houdt, maar dat hun kinderen juist teruggrijpen naar tradities uit het thuisland. Ze willen bijvoorbeeld graag de taal van hun ouders leren. Zo is het ook met het huwelijk: je wilt iets behouden wat je relevant en waardevol vindt.”

Beeld COLOURBOX3976492

Dat vrouwen gevraagd willen worden, maar tegelijkertijd een gelijkwaardige relatie met hun partner wensen, past in dit plaatje, zegt Van Ostaijen. “Ik noem dat een gedoogtraditie. Hetzelfde geldt voor trouwen in de kerk. Het is prima om niet-religieus te zijn en toch in de kerk te trouwen.”

Mannelijke dominantie

Zo shoppen we als het ware binnen de tradities die we vinden passen bij het huwelijk, legt Van Ostaijen uit. “Het verschil met vroeger is dat we nu zelf die keuze maken. Vroeger vroeg de man de vrouw ten huwelijk omdat het nu eenmaal zo hoorde. Nu kiezen vrouwen zelf of en hoe ze willen trouwen. Ze zeggen: ‘Ik distantieer me van traditionele rolpatronen, maar ik gedoog de traditie van het gevraagd worden. Dat vind ik leuk.’ Dat we daarmee de mannelijke dominantie bevestigen in een relatie, zien we in zo’n geval even door de vingers.”

Naomi van Esschoten herkent zich in de uitleg van de socioloog. De 39-jarige freelance journaliste, dochter van een feministe, trouwde in het bijzijn van een klein clubje intimi. Ze ontmoette haar man Maarten in oktober tijdens een feestje van een vriendin. Daarna ging het snel. Ze sliepen die nacht bij elkaar, en de volgende dag na het werk besloten ze een stukje te gaan wandelen. Op de vestingwallen van Naarden vroeg Maarten Naomi uit het niets ten huwelijk. “Het voelde zo goed, dus ik zei ja.”

Ze stond wel even van zichzelf te kijken. Voordat Naomi Maarten ontmoette, omschreef ze het huwelijk vaak als ‘romantisch geneuzel’. “Maar nu voelde ik: ik wil onze liefde bezegelen en onze dierbaren moeten daarbij zijn.” Een aanzoek krijgen, is voor Naomi absoluut onderdeel van dat gevoel. “Mannen en vrouwen zijn gelijkwaardig, maar niet gelijk. Dat heeft voor mij niets te maken met geld verdienen; ik ben kostwinner bij ons in huis. Het gaat veel meer om respect voor elkaars rollen als man en vrouw in een relatie. Het is fijn om als vrouw te merken dat je op handen wordt gedragen door je man. Met het aanzoek spreekt hij zijn liefde en intenties uit. Het is voor mij onderdeel van zijn mannelijke rol.”

Het DNA van onze tijd

Het stel trouwde op het stadhuis van Naarden in aanwezigheid van zo’n dertig mensen. Aansluitend was er een diner en sommigen bleven slapen. “Toen ik het stadhuis binnenliep in mijn witte jurk, begon iedereen te klappen. Dat was heel overweldigend en romantisch.”

Romantiek, dat is waar het volgens filosoof Maarten Doorman al meer dan twee eeuwen om draait. Hij schreef het boek ‘De romantische orde’, waarin hij uitlegt hoe de maatschappij veel meer geënt is op de Romantiek dan op de Verlichting, zoals velen denken. “Als je ziet dat de romantiek het DNA van deze tijd is, dan zie je ook waarom tradities zo taai zijn en de liefde zo belangrijk in ons leven.”

peper- en zoutstel

De liefde, zegt Doorman, zag er voor 1800 anders uit. “Mensen trouwden omdat het moest: ze werden uitgehuwelijkt en sloten een contract. Het individuele verlangen naar die unieke ander had een beperkte rol. Vanaf de 18de eeuw veranderde dat.” Mensen werden verliefd op de man of vrouw van hun keuze. “Vanaf dan ontstaat een spanningsveld tussen persoonlijke gevoelens en tradities. Het werd een thema in tal van romans: A en B worden verliefd, maar B mag vanwege zijn of haar afkomst niet met A trouwen en is veroordeeld tot C. Die nieuwe, authentieke liefde wordt de achtergrond van hoe wij vandaag de dag het huwelijk ervaren, als een romantisch verbond tussen twee individuen. De vrouw heeft daarin vaak een passievere rol dan de man. Het komt voort uit het DNA van de romantische orde.”

En de jaren zestig en zeventig dan, toen mijn moeder zich juist afzette tegen die tradities? Doorman: “Dat is inderdaad een fascinerende tijd. Ik denk dan onmiddellijk aan het provo-huwelijk uit 1965. Toen nam de anarchistische drukker Rob Stolk zijn bruid mee achter op een witte fiets. Maar dan denk ik bij mezelf: als je het huwelijk zo ridicuul vindt, waarom trouw je dan? Dat romantische DNA manifesteerde zich toen ook.”

Doorman gelooft niet dat de romantische orde van toen veel verschilt van nu. In de jaren zestig en zeventig gingen weliswaar veel conventies en rituelen op de helling. Het was de tijd dat Nederland ontkerkelijkte, er werd minder ­getrouwd, maar het traditionele ritueel van het huwelijk bleef onverminderd populair. “En dat begrijp ik. Want als je in je eentje een ritueel maakt, heeft dat iets oppervlakkigs. Het gewicht van een ritueel zit hem nou juist in de traditie.” Om die reden willen vrouwen niet op een namiddag in het café besluiten om met hun partner in het huwelijk te treden. Doorman: “Rituelen hebben ook altijd iets irrationeels, iets wat je niet goed begrijpt”. Zo is het ook met het aanzoek, denkt de filosoof. “Vrouwen weten dat het niet van deze tijd is om gevraagd te worden, maar velen verlangen onbewust naar het ritueel, naar het offer van de man.”

Achternaam

Het aannemen van de achternaam van de man is een ander voorbeeld van zo’n irrationeel ritueel. “Daar vinden mensen tegenwoordig ook van alles van”, zegt Naomi van Esschoten. Zij nam uiteindelijk wel de naam van haar man aan. “Dat hij mijn naam zou overnemen hebben we ook besproken maar we voelden al aan dat we dat dan continu moesten uitleggen en verantwoorden. Daar hadden we geen trek in. Ik vind het een fijn idee dat als er kinderen komen, we allemaal hetzelfde heten. Het voelt dan echt alsof we één team zijn.”

Komen deze rituelen ook voort uit een conservatieve traditie die Nederland kenmerkt? Socioloog Mark van Ostaijen vindt het moeilijk om daar een antwoord op te formuleren, omdat hij geen onderzoek heeft gedaan in andere Europese landen. Wat wel opvalt is dat Nederland een van de meest traditionele gezinsverhoudingen kent binnen Europa. “De perceptie van hoe wij denken over het gezin staat ver af van hoe mannen en vrouwen daadwerkelijk hun tijd indelen in het huishouden en op het werk.” Met andere woorden: de man werkt nog altijd veel meer dan de vrouw. En vrouwen zijn nog altijd voor het overgrote deel verantwoordelijk voor de huishoudelijke en zorgtaken. Gezien die traditionele rolverdeling, zou een conservatieve kijk op het huwelijk best eens in elkaars verlengde kunnen liggen. “Maar nogmaals: ik heb er geen bewijs voor.”

Groots de liefde vieren

Doorman legt liever de nadruk op het dubbelzinnige van tradities dat deze tijd zo kenmerkt. “Trouwen heeft ook iets ironisch, denk aan het geven van de ringen, een moment dat veel mensen glimlachen. Maar voor de betrokkenen is het ontzettend belangrijk. Het is een bevestiging.”

Niemand kan zonder tradities, wil Doorman zeggen. En iedereen vult die op een andere manier in. Mijn vriendinnen doen dat door de liefde groots te vieren, mijn moeder ziet weer de schoonheid van haar geboortedorp en komt daar met enige regelmaat. Zelf snap ik beter waarom het instituut huwelijk zo’n prominente plek heeft verworven in onze samenleving. Maar een andere achternaam aannemen zit er met mijn feministische achtergrond niet in.

Lees ook: 

Dertigers schuiven belangrijke keuzes voor zich uit

 Een groeiend aantal dertigers is single, kinder- en hypotheekloos. Definitieve beslissingen, die zijn –vaak noodgedwongen – voor later.

Gezellig, zo'n huwelijksdag

Mensen trouwen minder, becijferde het CBS. Heeft het huwelijk nog betekenis? Of is het niet meer dan een goede aanleiding voor een feest?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden