Column

Waarom werkt de blusbom zo goed bij bosbranden?

Jan Beuving. Beeld Maartje Geels

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en theatermaker. Daan is natuurkundige aan de University of Wisconsin in Madison, VS. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Daan!

Weet je nog dat ik in onze laatste briefwisseling voor de vakantie zei dat het mijn voornemen was om de komende maanden niet aan wetenschap te denken? Dat is niet echt gelukt. Misschien was het juist wel omdat ik minder aan mijn hoofd had dat ik overal vragen zag. Ik heb me deze vakantie afgevraagd of rimpels in het strandzand net zo uniek zijn als sneeuwkristallen. Hoe de getijdenklok werkt die in ons vakantiehuisje hing. Of je kunt voorspellen hoe het zand op de kust afzet - van dag tot dag kon het verschillen of de zeebodem steil afliep of juist geleidelijk.

Ik heb me verwonderd over de vaccinatiediscussie, en vroeg me vooral af: stel dat scholen het zouden verplichten dat een kind bij inschrijving is ingeënt, en je krijgt als tegenbeweging scholen waar die eis niet geldt, waardoor niet-ingeënten gaan clusteren (of misschien is samenscholen hier een beter woord). Is het risico op een ziekte-uitbraak dan juist groter of kleiner?

En dan de droogte. Wat een zinderende zomer, en wat hadden gewone Nederlanders er betrekkelijk weinig last van: los van de temperatuur hadden we voldoende water. Mede dankzij het geweldige werk van onze waterschappen weerden land en dijken zich kranig. Toch incasseerden boeren en natuur rake klappen. 

Te kleine gewassen, roestbruin verbrande heide die misschien wel vijf jaar nodig heeft om te herstellen, wintervoorraden die moesten worden aangesproken. Het viel me op hoe sterk de natuur (op het oog, althans) weer herstelde, toen het de afgelopen weken weer regende. Hoe kan dat zo snel?

Het aantal branden bleef beperkt. De enige brand van naam brak nota bene uit bij een plaatsje dat Wateren heet. Vakkundig geblust door de brandweer. Dat gebeurde echter lang niet zo spectaculair als bij een bosbrand in Zweden. Daar werd een brand geblust door het gooien van een bom! De drukgolf was zo groot, dat de brand als een kaarsje werd uitgeblazen. Wat een idee! Kun jij ons meenemen in de natuurkunde hiervan? Als de lucht wordt weggeblazen, wat komt daar dan voor in de plaats? Hoeveel lucht verplaats je eigenlijk, met zo'n bom? En wat is de theoretisch grootste brand die je zo kunt blussen?

Jan Beuving en Daan van Eijk vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en theatermaker. Daan is natuurkundige aan de University of Wisconsin in Madison, VS. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Dag Jan,

Ik hoop dat je een goede vakantie hebt gehad, ondanks al je brandende vragen! Ik was afgelopen zomer aan de westkust van Oregon en Washington waar de dreiging van bosbranden levensecht voelde. Enorme hoeveelheden rook afkomstig van bosbranden in Canada gaven het soms toch al buitenaardse landschap daar een spookachtige, haast apocalyptische aanblik.

Niet alleen brandden de bossen in Canada, maar langs de hele westkust van Amerika stonden en staan nog steeds enorme gebieden in lichterlaaie. Dat is al bijna een normaal jaarlijks verschijnsel geworden waar inwoners van kuststreken inmiddels hun schouders over ophalen. En dit jaar was het dus ook dichterbij huis mis, zoals in Griekenland en Zweden.

Goed plan dus om eens wat nieuws te proberen. Het idee om brand te blussen met explosieven is niet van de Zweden trouwens. In 1913 werd het voor het eerst geprobeerd bij een oliebrand en voor dat doel wordt de methode tot op de dag van vandaag gebruikt. Slechts kort geleden, in 2014, kwam een Australische onderzoeksgroep met het voorstel om dit idee ook toe te passen op bosbranden.

De natuurkunde is simpel: door de schokgolf van de explosie worden de vlammen én de lucht met daarin de zuurstof die de brand voedde, letterlijk weggeblazen. Achter de schokgolf ontstaat kortstondig een vacuüm, waardoor de brand niet verder gevoed kan worden: inderdaad precies zoals je een kaarsje op een verjaardagstaart uitblaast.

Er zijn veel filmpjes en nieuwsberichten over het Zweedse bombardement te vinden, maar vrij weinig over de resultaten, behalve dat branden tot op 100 meter afstand van de inslagplaats van de bom gedoofd bleken te zijn. Dus deze bom doofde een cirkel van 200 meter in doorsnee, ofwel een oppervlakte van ongeveer 3 hectare. Maar dit jaar brandde in Zweden in totaal zo'n 25000 hectare bos. Dus om die allemaal op deze manier te blussen zou je meer dan 8000 bommen nodig hebben. Dat is natuurlijk extreem kostbaar. Daarnaast zijn er veel praktische bezwaren. Bombarderen is bijvoorbeeld niet handig als er mensen in de buurt wonen. Al met al was het volgens mij vooral goeie pr voor het Zweedse leger.

Lees ook: 

Zonder priemgetallen zou de wereld een stuk onveiliger zijn

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden