Waarom was zij daar op dat moment?

Israëlisch schrijfster, in 2004 gewond bij zelfmoordaanslag, schrijft roman over pijn

In 2004 raakte Zeruya Shalev (1959) ernstig gewond bij een zelfmoordaanslag op een bus, midden in Jeruzalem. (Een gebeurtenis die akelig actueel blijft, zie de bomexplosie begin deze week.) Ze was een tijd aan bed gekluisterd, moest maanden revalideren, ook schrijven lukte niet meer.

Uiteindelijk wist ze te herstellen, en inmiddels geldt ze als een van de succesvolste Israëlische auteurs, wordt in een adem genoemd met Amos Oz en David Grossman. Ze is trouwens niet het enige schrijftalent in de familie: Zeruya is een nicht van de beroemde Meir Shalev.

De personages in haar romans zijn doorgaans vrouwen die een crisis doormaken, op een kruispunt in hun leven staan. Bij Naäma in 'Man en vrouw' (2003) staat haar huwelijk op instorten, Dina in 'Het hart van de familie' (2012) wil koste wat kost nog een kind adopteren. Over haar eigen crisis, de aanslag die haar leven ongetwijfeld op zijn kop zette, schreef ze tot nog toe niet. Misschien was de tijd nog niet rijp, de afstand tot de gebeurtenissen niet groot genoeg.

Met haar vijfde roman 'Pijn' komt daar verandering in. Shalev laat hoofdpersoon Iris precies zo'n aanslag overleven als zijzelf destijds. Net als haar auteur was Iris domweg op het verkeerde moment op de verkeerde plaats, op een doodgewone doordeweekse ochtend. Ze had net haar kinderen naar school gebracht, wilde met haar auto een bus inhalen, en toen was er plotseling die verschrikkelijke knal. "De vogel floot niet, de os brulde niet, alleen zij vloog door het dak van de vernielde auto en zag vanuit vogelperspectief de arena van menselijke en onmenselijke pijn."

Het gegeven mag autobiografisch zijn, 'Pijn' als geheel is dat niet. De aanslag is slechts een van de motieven die Shalev in het verhaal verweeft. In de roman draait alles om pijn, in al zijn verschijningsvormen. Wat is pijn precies? Hoe kan hij je beïnvloeden? En waar gaat de pijn heen als je wonden geheeld zijn?

Tien jaar na de bewuste ochtend heeft Iris - inmiddels vijfenveertig - haar leven weer aardig in de hand. Ze is weer aan het werk, heeft het zelfs tot schooldirectrice geschopt. Zoon Omer gaat bijna het leger in, dochter Alma is net uit huis, op haar huwelijk is niet veel aan te merken.

Tot plotseling haar oude, bijna vergeten pijn in alle hevigheid terugkeert - ook letterlijk. Ze krijgt last van een 'posttraumatische pijn' die haar tien jaar terugslingert in de tijd en haar zinloze vragen doet stellen. Waarom moest uitgerekend zíj die ochtend de kinderen naar school brengen? Dat deed haar man Micki toch altijd? En wat als Omer zich niet zo lang op de wc had verstopt? Als Alma niet om een Franse vlecht had gezeurd? Was ze de dans dan ontsprongen? "Ellende volgt op ellende, zorg op zorg, in het felle ochtendlicht rijgen de gebeurtenissen zich tot een puntige, onbarmhartige ketting aaneen, zijn onverbrekelijk met elkaar verbonden."

En dan loopt ze ook nog haar jeugdliefde tegen het lijf, de jongen die haar dertig jaar geleden van de ene op de andere dag verliet. Ze was er een zomer lang ziek van geweest. Hij blijkt de pijntherapeut te zijn bij wie ze hulp zoekt. De ontmoeting zorgt voor nog meer pijn, nog meer oude wonden, maar er is ook aantrekkingskracht, een grote drang om haar verloren tijd met hem in te halen, nog één keer opnieuw te beginnen, nu het nog kan. Roekeloos stort Iris zich in het avontuur. En laat de controle steeds meer uit handen glippen.

Opmerkelijk genoeg is 'Pijn' op geen enkele manier politiek. De bomaanslag is een gegeven, geeft geen aanleiding tot bespiegelingen over het Midden-Oostenconflict. 'Pijn' draait geheel en al om Iris' gevoelsleven. Gelukkig weet Shalev hoe ze haar personages dicht op de huid moet zitten - met evocatieve taal, vol associaties, en lange, aaneengeregen zinnen. Dat die geen irritatie opwekken, maar juist hypnotiserend werken, bewijst dat Shalev het psychologische genre tot in de puntjes beheerst.

Zeruya Shalev: Pijn (Ke'ev). Vert. Sander Hoving. Cossee; 352 blz. euro 21,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden