Waarom TSN straks 12.000 medewerkers niet kan betalen

Met de kennis van nu had TSN-directeur Zion Jongstra niet zoveel bedrijven overgenomen. Vandaag maakte zijn bedrijf bekend dat er 12.000 banen op de tocht staan. Beeld anp

Het was vandaag een zwarte dag voor Zion Jongstra, de directeur van TSN Thuiszorg, de grootste thuiszorgaanbieder van Nederland. Als er geen wonder gebeurt, kan hij straks zijn 12.000 medewerkers niet betalen, en komt de zorg aan 40.000 cliënten in gevaar. Zonder oplossing is de maatschappij alleen maar duurder uit, vreest hij.

Ondanks forse bezuinigingen in de zorg is TSN uitgegroeid tot de grootste speler van Nederland. Hoe is dat mogelijk?
"Dat is begonnen in 2007, toen deze zorg naar de gemeenten overging. Klassieke zorgaanbieders, zoals Thuiszorg Groningen Icare, hebben toen veel medewerkers aan ons overgedragen. Die mensen deden vooral wat wij HH2 noemen, huishoudelijke hulp, met de nadruk op het zelfredzaam houden van ouderen. Toen was nog 80 procent van het werk HH2, en 20 procent HH1, het echte schoonmaakwerk. Door alle bezuinigingen is dat inmiddels omgedraaid. Op deze mensen maken we nu zo'n 30 procent verlies. Dat is niet vol te houden."

Hoe beoordeelt u de rol van vakbond FNV? Ze lieten uw besluit om deze lonen met een kwart te verlagen door de rechter terugdraaien. "Wij hebben 4800 mensen in een hoge functieschaal. Daarvan doen er 4300 ook eenvoudig schoonmaakwerk. Voor de uren die ze daaraan besteden, wilden we het salaris verlagen. Voor de een ging dat om een of twee uur in de week, voor de ander betekende dat verlaging op alle gewerkte uren. Tegen de FNV hebben we gezegd: 'Als jullie hier een zaak van maken, dan brengt dat ons voortbestaan in gevaar.' We hebben onze hele financiële huishouding laten zien. Zei zeiden dat principes belangrijker waren. Ik begrijp dat, maar zonder dat proces zaten we nu niet in deze situatie."

Om de bezuinigingen wat te verzachten, kwam staatssecretaris Van Rijn met zogenaamde HHT-gelden, zo'n 250 miljoen die gemeenten extra konden besteden aan huishoudelijke hulp. Heeft dat geholpen?
"Nee, die regeling is te ingewikkeld gemaakt. Gemeenten konden dat geld alleen uitgegeven als inwoners minimaal de eerste tien euro per uur zelf zouden betalen. Maar juist de zwakkeren, waarvoor die regeling bedoeld is, kunnen dat niet. Ik zou gokken dat er van de 125 miljoen voor dit jaar nog tachtig miljoen op de plank ligt. Dat is toch bizar? Er is geld, maar dat wordt niet gebruikt."

In het verleden is TSN vaak te hulp geschoten als andere aanbieders failliet gingen, waardoor jullie steeds groter werden. Heeft u daar spijt van?
"Met de kennis van nu zou ik niet hebben gedaan. De tarieven stonden toen nog niet zo onder druk als nu. We wisten natuurlijk wel dat er fors bezuinigd zou worden, maar sommige gemeenten zijn nagenoeg gestopt met het vergoeden van huishoudelijke hulp. Ze zeggen dat ze er een algemene voorziening van maken, maar dat betekent gewoon dat inwoners het volledig zelf moeten betalen. Uiteindelijk zal je zien dat die mensen naar het verpleeghuis gaan. Dit kabinet moet zich wel realiseren dat één dag in een verpleeghuis duurder is dan een maand huishoudelijke hulp."

U heeft lang gestreden tegen aanbestedingen onder de kostprijs. Maar omdat die onderhandelingen spaak liepen, is er op aandrang van het Rijk een soort code of practice gekomen waarin staat dat gemeenten een fatsoenlijk bedrag moeten betalen. Heeft u daar iets aan gehad?
"Nee. De vier grote steden hebben die code ondertekend. Maar het is allemaal vrijblijvend. Zelfs die gemeenten, die het dus beter willen doen dan de rest, hebben zich er tot vandaag nog niet aan gehouden."

In hoeverre is het nieuw dat jullie nu toch iets voor elkaar proberen te krijgen?
"In de wijkverpleging hebben we dat vaak gezien. Aanbieders kondigen met veel bombarie een patiëntenstop af, en meestal is dat na een paar weken opgelost. Maar deze aanbieders hebben met zorgverzekeraars te maken. Die zijn toch meer ervaren in de onderhandeling. Met gemeenten is het lastiger. Die schakelen inkoopbureau's in die meer betaald krijgen als ze goedkoop inkopen. ze kijken echt alleen maar naar de prijs. Met name kleinere gemeenten. Het zou mooi zijn als onze aankondiging bijdraagt aan een oplossing, maar dat is niet waarom we er mee naar buiten treden."

Wordt huishoudelijke hulp louter een bijbaan voor studenten? Dat is één van de vragen nadat TSN Thuiszorg vandaag uitstel van betaling aanvroeg. Nederlands grootste thuiszorgaanbieder kan als gevolg van de bezuinigingen volgende maand waarschijnlijk de salarissen van 12.000 huishoudelijke hulpen niet meer betalen, ruim drie kwart van het totale personeelsbestand. Wanneer dat gebeurt, kunnen 40.000 cliënten door het hele land zonder zorg komen te zitten. Na eerdere faillissementen van Thebe (2000 medewerkers) en Panthein/Vivent (1750 medewerkers) in Brabant, zou een faillissement van TSN een absoluut dieptepunt zijn voor de sector.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden