Waarom trillen onze ogen voortdurend?

Omdat we ze gewoon niet kunnen stilhouden, er zit nu eenmaal altijd wat ruis, wat beweging in spieren. Wellicht was dit het hoogst haalbare voor moeder natuur: dat onze ogen als ze ergens op gefixeerd zijn toch nog zo’n honderd mini-beweginkjes per seconde maken.

Maar van die bibberboel merkt u niets, u heeft er louter profijt van. Dr. Ignace Hooge, werkzaam bij psychologische functieleer aan de Universiteit Utrecht, vermoedt dat hier een Cruyffiaanse wet opgaat: elk nadeel heeft zijn voordeel. „Van dat permanente getril maakt het visuele systeem handig gebruik: het kan er efficiënt veranderingen in de omgeving mee waarnemen. En het signaleert er details mee, zo minuscuul dat we een draad door het oog van de naald kunnen wurmen.”

Het is een kwestie van economie, legt Hooge uit. „We moeten veel informatie uit de omgeving verwerken, en daar hebben we beperkt visueel gereedschap voor. Daarom nemen onze ogen allereerst veranderingen waar en geven die door aan het brein. Als je de ogen vastzet – een eeuw geleden deden ze dat met stijfsel – en ze blijven gefixeerd op een onbeweeglijk beeld, dan houden ze ermee op. Er gebeurt niks, nieuwe prikkels ontbreken, en dan laten ze het na een tijdje afweten.”

Geef de ogen eens ongelijk: zo zitten onze brilranden steeds onbeweeglijk op dezelfde plek, daar schenken ze geen aandacht meer aan. Dat is wel zo prettig. Maar voor wijzigingen zijn ze hypergevoelig, want veranderingen kunnen van levensbelang zijn. En die vallen mede snel op doordat onze ogen van nature bibberend de wereld inkijken.

Zo maakte de evolutie van een min een plus. Een dubbele plus zelfs, denkt Hooge: „Juist door dat trillen schept het oog zelf contrast. De kleinste details verschuiven iets op het netvlies waardoor niet één maar meer receptoren in het netvlies ze signaleren. Samen kunnen ze de fijnste patronen thuisbrengen. Zo zorgt het trillen ervoor dat je op een verkeersbord op grote afstand een a van een o kunt onderscheiden. Kan net maken dat je een plaatsnaam herkent.”

Dat oogbewegingen de blik scherpen, werd vermoed maar nooit goed aangetoond. Amerikaanse wetenschappers pretenderen in Nature (14 juni) het definitieve bewijs te hebben geleverd door de oogtrillingen aan- en uit te zetten. Ze lieten proefpersonen op een monitor grove of fijnmazige rastertjes zien. Een computer registreerde de oogbewegingen en corrigeerde die door het rastertje op de monitor te laten meeschuiven. In feite zet je zo het beeld stil op het netvlies.

En? Hooge: „Juist door die miniatuurbewegingen zagen mensen kleine details, meer dan zonder dat trillen. Zo konden ze van fijne patroontjes nog zien welke kant ze opgedraaid waren. We merken niet hoe we daar de hele dag gebruik van maken. Onze ogen zoeken voortdurend naar verandering en contrast. Daarbij kunnen ze niet goed stilstaan, maar de evolutie boog dat ongemak om in een voordeel. Ze optimaliseerde het kijken, in zekere zin met een rommeltje.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden