'Waarom staat het geheugen toe dat we herinneringen vervormen?'

Filosoof Coen Simon laat zien hoe je uitspraken uit het nieuws fileert

Mark Mieras in de Volkskrant

Ik ben gezegend met een goed geheugen. Althans, ik vergeet vrij gemakkelijk en dat vind ik een fijne eigenschap aan mijn geheugen. Ik vergeet bijvoorbeeld vaak de tijd. Dat levert naderhand weliswaar problemen op, maar op het moment zelf kun je je wel lekker concentreren. In 'Vergeetboek' (2010) schrijft Douwe Draaisma dat er geen 'vergeettechniek' bestaat, waardoor we iets opzettelijk kunnen vergeten.

Dat klinkt erg aannemelijk, want iemand op te dragen iets te vergeten is vaak juist een van de beste manieren om het iemand voor altijd in te prenten. 'Vergeet alsjeblieft dat er iets tussen ons is gebeurd, oké?' Toch bestaat er volgens mij wel zoiets als een vergeettechniek - het is niet eenvoudig, succes is niet gegarandeerd en het heeft ook nadelen, maar dat geldt allemaal evengoed voor onthouden. Als iemand mij iets in vertrouwen wil vertellen heb ik geleerd om zo te luisteren dat de informatie zogezegd het ene oor ingaat en het andere weer uit. Dat klinkt wat ongeïnteresseerd, maar dát is de truc: desinteresse. Het enige wat ik onthou is dat er iets was wat ik niet mocht doorvertellen. En dat is dus ook meteen het nadeel, want je loopt het gevaar dat je overkomt als een ongevoelige zak hooi als je beste vriend erachter komt dat jij niet meer precies weet wat hij je heeft toevertrouwd.

Dit geklooi behoort misschien straks allemaal tot het verleden, want Nederlandse wetenschappers hebben recent laten zien dat herinneringen selectief gewist kunnen worden. "Mogelijk kan er een vergeetmedicijn worden ontwikkeld", noteert journalist Mark Mieras over deze kwestie. Dat is overigens niet wat de wetenschappers claimen maar iets wat Mieras leuk vindt om op te schrijven. Dus vergeet het ook maar meteen weer. Waar het mij nu om gaat is de vraag die Mieras stelt aan een van de onderzoekers: "Waarom staat het geheugen toe dat we herinneringen vervormen?" Ik wil hem er bij deze aan herinneren dat 'geheugen' een woord is, om precies te zijn, het voltooid deelwoord van heugen. Wie dat vergeet zou haast denken dat het geheugen een orgaan is, in plaats van een onderdeel van het denken. Paul Valery merkte op dat om woorden te kunnen gebruiken we ze moeten kunnen losmaken van de situatie waarin we ze voor het eerst leerden.

Woorden heugen we alleen als vervormde herinneringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden