Waarom Slowakije dwarsligt

Beeld BELGA

Niet de Hongaarse premier Viktor Orbán, maar zijn Slowaakse collega Robert Fico stapt naar de rechter om de verdeling van asielzoekers over Europa aan te vechten. Verrassend, want Orbán voerde de afgelopen tijd het verzet aan. Hoewel ook Fico al weken roept dat Slowakije nooit verplichte quota's zal invoeren.

In dat opzicht verschilt de populistische retoriek van Fico niet zo gek veel van die van Orbán. De Slowaakse premier houdt zijn bevolking voor dat de vluchtelingen uit Syrië, Afghanistan en Irak het terrorisme importeren. Het zijn enkel economische migranten die naar Europa trekken, zegt Fico. Islamitische Staat speelt daar handig op in door de overtocht naar Europa te organiseren. "Dit is geen paranoia, ik ben gewoon voorzichtig", aldus Fico vorige week in het Slowaakse parlement.

Veiligheid op het spel
Volgens de Slowaakse premier beseft Europa niet dat de veiligheid op het spel staat. Zijn bevolking is gevoelig voor de argumenten. Slowakije heeft 5,4 miljoen inwoners, van wie maar een zeer klein deel immigrant is. In augustus liet het land al weten dat het alleen christelijke vluchtelingen wilde opvangen. Moslims zouden er niets te zoeken hebben: er waren toch geen moskeeën. Twee weken geleden werd er nog een grote anti-islamoptocht georganiseerd in hoofdstad Bratislava. De demonstranten droegen borden met daarop de tekst: ga naar huis.

Vluchtelingenakkoord
Gisteravond bereikte de Europese Unie een bijzonder akkoord om 120.000 vluchtelingen uit Italië en Griekenland her te verdelen over alle lidstaten. Bijzonder, omdat zulke ingrijpende besluiten tot nu toe altijd unaniem werden genomen. Deze keer drukte de meerderheid van de EU-landen echter haar zin door tegen de zin van enkele lidstaten, waraonder Slowakije.

Vandaag zette Slowakije de verhoudingen op scherp, en kondigde aan dat het land het akkoord niet uit zal voeren.

Fico speelt handig in op dat sentiment en net als collega Orbán pakte de sociaal-democratische premier, die beschikt over een absolute meerderheid in het parlement, de vluchtelingencrisis dankbaar aan om zijn populariteit op op te vijzelen. Van minderheden moet hij sowieso weinig hebben. Bij zijn aantreden in 2012 maakte hij bekend een omstreden plan uit te willen voeren door kinderen van Roma alleen nog in internaten les te geven.

Het verzet tegen Brussel - volgens Fico zijn de verplichte quota er doorgedrukt door middel van een 'dictatuur van de meerderheid' - komt ook niet uit de lucht vallen. Met grote argwaan volgt de Slowaakse premier de Europese houding jegens Rusland. Hij dringt al maanden aan op het heroverwegen van de sancties. Want de banden tussen Rusland en Slowakije zijn goed en dat wil Fico graag zo houden. Al was het maar om de gastoevoer veilig te stellen.

'Tegen deze nonsens'
De verplichte vluchtelingenquota zijn voor de Slowaakse premier nu de druppel. In tegenstelling tot de sancties waar hij morrend mee akkoord ging, zal hij zich nu blijven verzetten. Fico zal niet alleen een klacht indienen bij het Europese Hof in Luxemburg. Slowakije zal de verdeelsleutel niet implementeren, zo lang hij in functie is. "We zijn vanaf het begin tegen deze nonsens geweest, en als een soeverein land hebben we het recht om dit aan te vechten."

Overigens is het de vraag hoe hard Fico het spel uiteindelijk speelt. Want in eigen land klinken er ook andere geluiden als het gaat om vluchtelingen. De populaire president Andrej Kiska speelt daarin een voortrekkersrol. Hij heeft zich aangesloten bij een online groep 'Een pleidooi voor menselijkheid.' Hij bestrijdt de populistische retoriek van Fico en vraagt de Slowaken de vluchtelingen op te vangen.

Solidariteit
De onwil van sommige Centraal- en Oost-Europese landen om vluchtelingen op te vangen stuit op onbegrip bij veel West-Europese landen: eerst hebben ze jarenlang geprofiteerd van EU-subsidies, en nu de beurt gekomen is om zelf solidariteit te tonen, geven ze niet thuis, is de gedachte.

Ekke Overbeek, Trouw-correspondent in Polen, schreef afgelopen week een essay over die onwil: Jullie solidariteit is de onze niet. Volgens hem is het opleggen van verplichte quota geen goed idee. "Het 'dictaat van Brussel' is nu gekoppeld aan een existentiële angst die veel breder is dan angst voor vreemdelingen. Een mooier cadeau hadden anti-Europese, anti-liberale politici zich niet kunnen wensen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden