Waarom Rusland Oekraïne zo hard aanpakt in de Straat van Kertsj

Een Oekraïnse demonstrant voor de Russische ambassade in Kharkiv.Beeld EPA

Rusland schuift de volledige verantwoordelijkheid voor het gewapende conflict in de Straat van Kertsj op Oekraïne. Dat land heeft zich volgens de woordvoerder van president Poetin schuldig gemaakt aan ‘een zeer gevaarlijke provocatie’. Maar de agressieve manier waarop de bemanning van de Russische marineschepen haar Oekraïense collega’s te lijf gaat, te zien en vooral ook te horen op vrijgegeven videobeelden van het incident, heeft menig waarnemer verbaasd. 

Het maritieme incident is het laatste in een lange reeks en het meest ernstige tot nu toe. Eerder dit jaar hield de Oekraïense marine geruime tijd een Russisch vrachtschip vast in de Zee van Azov. In augustus en september waren er diverse incidenten waarbij marineschepen van beide landen waren betrokken. Kiev en Moskou beschuldigen elkaar geregeld van provocaties.

Internationaal kan Rusland op weinig begrip rekenen en een incident van dit formaat kan nauwelijks in het belang van de Russen zijn. Eerder al heeft het Europees parlement Rusland bekritiseerd voor belemmering van de doorvaart naar de Zee van Azov en voor de groeiende militarisering van de binnenzee. Nieuwe sancties tegen Rusland liggen mogelijk in het verschiet.

Paniek of onbekwaamheid van de bemanning van de betrokken Russische marineschepen kan daarom een van de oorzaken zijn. Misschien ook was het simpel vertoon van macht. “De Russische militaire reactie was buiten elke proportie”, schrijft de Russische zeevaartspecialist Mikhail Vojtenko op zijn site Maritime Bulletin. “Ten minste acht marine- en vrachtschepen, samen met gevechtsvliegtuigen en helikopters, probeerden twee kanonneerboten en een onbewapend vaartuig te blokkeren.”

Volgens Vojtenko was er ‘geen enkele verklaarbare’ reden voor het gebruikte geweld. De Oekraïense schepen vormden geen gevaar voor de veiligheid en bevonden zich inmiddels in internationale wateren. Ook Kiev betoogt bij monde van minister van buitenlandse zaken Pavel Klimkin dat de Oekraïense marine niets heeft gedaan dat kan worden uitgelegd als een provocatie en dat het Russische gedrag kan rechtvaardigen.

Krim

De onderliggende oorzaak van de conflicten is de Russische annexatie van de Krim, die door vrijwel geen enkel land wordt erkend. Rusland heeft zich daarmee het recht toegeëigend naar eigen goeddunken te opereren in wat het beschouwt als de eigen territoriale wateren. Maar het verkeer in de Zee van Azov wordt geregeld door afspraken die zijn vastgelegd in een uit 2003 daterend verdrag tussen Rusland en Oekraïne. Dat behelst dat de Zee van Azov een Russisch-Oekraïense binnenzee is en het garandeert vrije doorvaart voor schepen van beide landen. Conflicten moeten in vreedzaam overleg worden opgelost. 

Rusland kan die regels niet eenzijdig wijzigen, maar heeft na de internationaal als illegaal veroordeelde bouw van een brug die de Straat van Kertsj overspant extra controles ingelast van schepen die van en naar de Zee van Azov varen. Dat heeft al geleid tot fors oponthoud en een aanzienlijke terugval in het scheepvaartverkeer op de OekraÏense havens aan de Zee van Azov. Een ander verdrag zal er sowieso niet komen, omdat dat zou neerkomen op erkenning van de status quo, en dat zal niet gebeuren.

De Oekraïense president Petro Porosjenko heeft voor twee maanden de noodtoestand afgekondigd, op basis waarvan burgerlijke vrijheden tijdelijk kunnen worden beperkt. Critici in Oekraïne vragen zich af waarom die maatregel is genomen na deze escalatie, hoe ernstig ook, en niet in respons op de eerdere Russische militaire acties in Oost-Oekraïne sinds 2014. Bij eventuele verlenging kunnen de voor eind maart geplande presidentsverkiezingen niet doorgaan. Dat zou voordelig kunnen zijn voor Porosjenko, die volgens de peilingen de tweede ronde van die verkiezingen mogelijk niet zal halen. Maar ongeacht of de verkiezingen worden uitgesteld of niet, hoopt hij beslist electoraal munt te slaan uit dit door Rusland geïnitieerde incident.

Lees ook:

Na de annexatie van de Krim roert Rusland zich ook in omringende wateren

Na de annexatie van de Krim roert Rusland zich nu ook in de omringende wateren. De Oekraïense havenstad Marioepol raakt geïsoleerd. ‘Deze situatie mag niet te lang duren.’ Een reportage uit de Straat van Kertsj.

Er is niks veranderd in Odessa, corruptie tiert welig

Vijf jaar geleden begon in Kiev de Majdanrevolutie, een opstand tegen corruptie en oligarchie. Hoe staat Oekraïne er nu voor?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden