Daan vraag Jan

Waarom ronden we eigenlijk alleen af naar 5 cent?

Daan van Eijk Beeld Maartje Geels

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en theatermaker. Daan is natuurkundige aan de University of Wisconsin in Madison, VS. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Dag Jan,

Ik sta een paar weken geleden bij de supermarkt in Madison boodschappen af te rekenen. Het totaalbedrag is 9 dollar en 33 cent, dus pak ik een briefje van tien dollar. Dan denk ik: laat ik die man achter de kassa eens helpen en er 35 cent bij geven. Dan hoeft hij me alleen maar een briefje van een dollar terug te geven en zijn we snel klaar. Waarop de man een beetje beschaamd een rekenmachientje pakt en zegt dat hij het wisselgeld moet uitrekenen. 

Het duurt even voor ik door heb wat er aan de hand is. Ik ben op dat moment namelijk net een week terug uit Nederland en blijkbaar alweer gewend aan het afronden van contante betalingen bij de kassa. Dan wordt 9,33 (ik vind de komma als decimale separator trouwens een scheidsymbool, aan die Nederlandse conventie moeten we iets veranderen) afgerond tot 9,35 en is het handig om bij een tientje 35 cent extra te geven als je geen zin hebt in muntjes in je portemonnee. Ik snapte eigenlijk heel goed dat de man achter de kassa even moest nadenken over de vraag hoeveel je terugkrijgt van 10,35 als het totaalbedrag 9,33 is, hoewel een rekenmachine misschien wat overdreven was.

Het tafereel zette me aan het nadenken over dat afronden. Waarom ronden we eigenlijk alleen af naar 5 cent? Die muntjes zijn net zo vervelend als die van 1 en 2 cent. Kunnen we niet afronden naar 10 cent? Dan gaat bijvoorbeeld alles van 8,45 tot 8,54 naar 8,50. Prima toch? Hoewel, die muntjes van 10 en 20 cent zijn ook hartstikke klein, dan kunnen we net zo goed naar 50 cent afronden: alles van 8,25 tot 8,74 wordt 8,50. Maar eigenlijk vind ik muntstukken sowieso ouderwets en irritant. Laten we gewoon alles afronden op 5 euro, dan wordt alles van 2,50 tot 7,49 een briefje van vijf. Pluspunt: alles onder de 2,50 mag je zo meenemen. Ik zie alleen maar voordelen, Jan! En toch voel ik tegelijkertijd dat er ergens iets niet in orde is met mijn redenatie. Waar ligt de grens hier?

Jan Beuving. Beeld Maartje Geels

Ha Daan,

De grens is eigenlijk heel simpel: zodra het aantal centen dat je door afronden verliest zo hoog wordt, dat je er producten voor kunt kopen, ben je te ver. Wat je zegt: afronden op 5 euro leert dat je alles tot en met 2,49 gratis meekrijgt. (Ik vind die komma in bedragen overigens heel fijn. Als je zo van punten houdt, ga je maar in Amerika wo...oh wacht, dat doe je al!) Als je afrondt op stuivers, zeg je dus in feite dat alles wat 2 cent of goedkoper is, gratis is. En in Nederland kun je haast niets kopen wat 2 cent of minder kost. Ja, dat kan wel, maar dan altijd in bulkverpakkingen. Een nietje of een paperclip is een stuk goedkoper, per stuk, maar koop maar eens ergens één nietje. Ze zien je aankomen bij de kantoorvakhandel.

Centen zijn een restant uit een vorige eeuw. Toen kon je voor een cent nog een dropje kopen, of een schroef, toen had je nog winkeltjes die schroeven per stuk verkochten. Maar in mijn koopzame leven – dat begon toen ik ongeveer acht jaar oud was – is het goedkoopste wat ik me kan herinneren 5 cent. Voor 5 (gulden)cent kocht je een kikkertje bij de voetbalclub, of een vuurbal bij het snoepwinkeltje.

Zodra je op 10 centen afrondt, maak je alles tot en met 4 cent gratis. Dat kan nog net, denk ik, en gaan we misschien nog meemaken. Maar bij halve euro’s ben je te ver: dan mag je kleine blikjes tomatenpuree en koffiemelkcupjes van het huismerk gratis gaan meenemen. Ik vermoed dat dan onmiddellijk het aantal producten van 25 cent fors gaat stijgen.

Je vraag bracht bij mij overigens een andere vraag naar boven: wat is eigenlijk het goedkoopste dat je kunt aanschaffen? Bij mijn supermarkt was het goedkoopste product 9 cent. Maar het kon nog goedkoper: op de groenteafdeling, onder in de bak, vond ik één heel kleine ui. Volgens de weegschaal was hij 0,02 euro. Maar ik was met mijn domme harses bij een pinkassa gaan staan, dus moest ik alsnog betalen!

Lees hier meer prangende vragen en snedige antwoorden van Daan van Eijk en Jan Beuving.

Lees ook:

Komt een mens ooit twee keer op exact dezelfde plek in het heelal?

Jan vraagt zich af of het mogelijk is om in een gemiddeld mensenleven nogmaals langs hetzelfde heelalcoördinaat te komen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden