Waarom praten papegaaien alles na?

’Lorre’ en ’koppie-krauw’ zijn zonder twijfel hun bekendste kreten. Maar papegaaien hebben veel meer in hun mars. Ze imiteren eigenlijk álle menselijke spraak. ’Papegaaien’ betekent niet voor niets ’onnadenkend napraten’.

Sander Becker

Die omschrijving, uit de Dikke Van Dale, doet de dieren niet volledig recht. In werkelijkheid begrijpen ze na een flinke training prima wat ze zeggen. De grijze roodstaartpapegaai Alex heeft dat bewezen. Deze vogel kon tot zes tellen, benoemde veel kleuren en vormen feilloos en kende zo’n 150 woorden.

Waarom bootsen papegaaien ons toch zo graag na? Die neiging vloeit voort uit hun natuur, verheldert Carel ten Cate, vogelexpert en hoogleraar gedragsbiologie in Leiden. „In het wild leven papegaaien in groepen. Ze imiteren dan voornamelijk groepsgenoten. Hun partner bijvoorbeeld. Zo herkennen ze elkaar. Maar zet je een papegaai tussen de mensen, dan beschouwt hij díe als groepsgenoten en dan gaat hij díe imiteren.”

De papegaai dankt zijn talent voor de mensenstem vermoedelijk aan zijn klankorgaan. Dit heeft een opvallend groot bereik. Daardoor krijgt het dier ook de lage tonen van onze stem uit zijn snavel, terwijl minder goed gebekte vogels alleen tsjilpen of fluiten.

Papegaaien zijn niet de enige vogels met een vocaal leervermogen. Ook kolibries en zangvogels, zoals mezen, merels en kraaien, krijgen hun wijsjes aangeleerd, meestal van soortgenoten. Spreeuwen en prieelvogels gaan, net als papegaaien, nog een stapje verder. Zij apen echt alles na, vooral die laatste: mobieltjes, brommers, kettingzagen...

Zangvogels imiteren overigens om een heel andere reden dan papegaaien. Ze doen het voor de seks. Hoe meer verschillende noten een mannetje op zijn zang heeft, des te beter scoort hij bij de vrouwtjes. Daarom nemen spreeuwen in hun repertoire ook piepende scharnieren, kippen en zelfs geiten op. „Het is advertentiezang”, verklaart bioloog Tom Smulders, werkzaam bij het Centrum voor Gedrag en Evolutie van de universiteit van Newcastle in Engeland.

Ver verwijderd van deze muzikale uitslovers vinden we de eenvoudiger fladderaars die elk vocaal leervermogen ontberen. Zoals de kip en de kwartel. Die komen respectievelijk nooit verder dan ’tok tok’ en ’kwik kwik’. De bedrading in hun bovenkamer is simpelweg te beperkt.

Nee, dan Alex. Als die om een banaan vroeg, moest je niet met een pinda komen aanzetten. Hij gaf zelf aan wanneer hij te moe was om met de onderzoekers verder te werken, en als hij iets vervelends had gedaan zei hij ’sorry’. Op 6 september blies hij zijn laatste adem uit, tot groot verdriet van de biologe die ruim dertig jaar met hem had samengewerkt. Alex, het ga je goed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden