Waarom paradijzen toch bitter vaak tegenvallen

Na Van Dis, Brandt Corstius en Vermeulen zijn nu de vrouwen aan de beurt om uit te zwermen over de wereld. De eerste was Bernice Notenboom, die voor de VPRO op zoek ging naar klimaatverandering. Over deel één van 'Klimaatjagers' was ik enthousiast: smeltend permafrost in Alaska, een 'inconvenient truth' door Nederlandse ogen! Te vroeg gejuicht. De afleveringen erna boeiden steeds minder. Geen spectaculaire beelden meer van klimaatverandering, wel een - voor het onderwerp - iets te lacherige verslaggeefster. En heel veel voice over. Alsof achteraf in de montagestudio moest worden gerepareerd wat tijdens de reis was blijven liggen.

Zo zie je maar: oordeel als tv-recensent niet te snel. Louise Fresco is nu vier weken op pad. Lang genoeg om veilig te kunnen concluderen dat haar speurtocht naar voedselkwaliteit een droom is: geen begin en geen eind. Af en toe schrik je op en denk je: wat heb ik nu toch weer voor raars gezien? Tochten met hondensleeën, gepeur in beredrollen, gebabbel op de vismarkt. Waarheen leidt de weg die wij moeten gaan, hoe lang duurt nog de nacht, is de vraag waar de kijker mee worstelt. Typisch een geval van een beginnend, overenthousiast tv-maakster die door Human te weinig journalistiek is begeleid. 'Fresco's paradijs', de titel van de serie, lijkt een uit de hand gelopen remslaap.

Een ander paradijs, dat in Scandinavië, begint scheurtjes te vertonen. Stine Jensen, Deense van geboorte, had geen beter moment kunnen uitkiezen voor haar trip naar noordelijk Europa:'The killing' en 'Borgen' zijn hier populaire Scandinavische dramaseries. In Jensens 'Licht op het noorden' (Human/VPRO) zie je diezelfde gloomy, beetje dreigende atmosfeer, prachtig gefilmd door Hans Pool.

Finland is een oord van zelfmoord, echtscheiding en alcoholisme. Noorwegen, 'waar iedereen met een half miljoen op de bank ter aarde komt', baarde massamoordenaar Breivik en telt lange rijen bij de voedselbank. Oslo is heroïnehoofdstad van Europa. Zweden mag een oase van gelijkheid zijn, het land is ook toneel van rassenrellen. Jensens boodschap is dat overvloedige welvaart geen garantie is voor geluk.

Een ontnuchterend signaal, aangezien Nederland, met name de sociaal-democratie, het Scandinavische politieke model lange tijd als lichtend voorbeeld zag: gelijkheid, feminisme, sociale waarden en tevens grote individuele vrijheid. In de praktijk lopen die idealen flinke averij op. Gelijkheid leidt ertoe dat niemand beter durft te zijn dan gemiddeld, meldt Jensen ons, en het feminisme heeft een crisis rond de mannelijke identiteit veroorzaakt. En wat heb je als migrant aan sociale waarden en individuele vrijheid als je werkloos bent?

Jensen stipt de dilemma's van de noordelijke welvaartsstaten pijnlijk helder aan, maar daar blijft het vaak bij. Aan een grondige analyse komt ze niet toe. In het werkloosheidsvraagstuk van Zweedse migranten zal racisme mede een rol spelen. Maar is dat de enige factor, zoals Jensen beweert? Is er, zeker in crisistijd, wel genoeg werk voor 140.000 migranten per jaar, en sluit hun kennis en kunde voldoende aan bij de vraag op de Zweedse arbeidsmarkt? Die vragen blijven onbeantwoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden