Waarom omstreden Bouterse de verkiezingen weer won

Desi Bouterse tijdens de parlementsverkiezingen in Suriname. Beeld ANP

Een verleden als couppleger en dictator. Hoofdverdachte van de Decembermoorden, de moord op vijftien critici van zijn militaire regime in 1982. In Nederland veroordeeld wegens cocaïnehandel. Desi Bouterse, sinds 2010 president van Suriname, torst een schimmig verleden met zich mee. Toch lijkt hij volgens de voorlopige verkiezingsuitslagen af te stevenen op een nieuwe overwinning. Drie Surinamers over hun sympathie voor de omstreden president.

Bouterse slaagde er tijdens zijn eerste regeerperiode niet in uit te stijgen tot 'vader des vaderlands'. Zo liet hij met een amnestiewet het decembermoordenproces in 2012 lamleggen, critici noemde hij staatsvijanden. Toch is de partij van Bouterse volgens de voorlopige verkiezingsuitslagen goed voor 27 van de in totaal 51 zetels. Een monsterscore. Bij veel Surinamers overheerst vooral het gevoel dat deze president heeft gewerkt.


Johannes Sabajo (55) boer

Van Paramaribo naar het indianendorp Redi Doti reizen, vijftig kilometer naar het zuiden, betekende decennialang geduldig wachten op een gammele veerboot om de Surinamerivier over te steken. Tot het Nederlandse Ballast Nedam er een brug bouwde, die president Bouterse zeven maanden geleden feestelijk opende. Prijskaartje: 25 miljoen euro. Een half jaar later hangt Redi Doti (136 zielen) nog steeds bomvol paarse vlaggen van de Nationale Democratische Partij (NDP) van Desi Bouterse.

"Ons dorp kan nu eindelijk tot ontwikkeling komen", legt Johannes Sabajo uit. Op slippers loopt hij dwars door zijn ananasveld, de planten hebben vlijmscherpe doornen. Jaarlijks kan hij er zo'n drieduizend oogsten, die hij voor 2,50 euro per stuk verkoopt. "Tot voorheen was dat niet winstgevend. Zonder vaste oeververbinding is het erg duur om de oogst naar Paramaribo te brengen. Vanaf dit jaar valt er hopelijk echt van te leven."

Speciale band
Redi Doti en omgeving zijn altijd al een bolwerk van Desi Bouterse geweest. Hij heeft een speciale band met het gebied. Als kleuter woonde Bouterse er. Daarnaast gaat de ex-militair prat op zijn indiaanse roots: zijn grootmoeder was inheemse. Sabajo: "Bouterse blijft een man van het binnenland, ook als staatshoofd. Hij is hier vaak op bezoek en luistert dan geduldig naar wat we te zeggen hebben. Vier keren heb ik hem intussen gesproken. President Venetiaan (Bouterses voorganger, red.) is ons in de vijftien jaar dat hij president was, nooit komen opzoeken. Alleen maar omdat niemand hier op hem stemt. We hebben Venetiaan vaak om aandacht gevraagd, voor onze school die vervallen was, of voor de oude brug die was ingestort. Een reactie kwam er nooit."

Trots toont Sabajo wat er onder Bouterse dan allemaal wel in het dorp gebeurt. Behalve een nieuwe brug zijn er twintig sociale woningen gebouwd en een kerk. Dankzij een pompinstallatie op zonne-energie hebben de huizen stromend water. Een dozijn arbeiders - sommige in paarse NDP-shirts - bouwt een gloednieuwe school en dienstwoningen voor onderwijzers. Binnenkort moet er zelfs elektriciteit komen.

Hersteld vertrouwen
"Nederland kent vooral de Bouterse van de jaren tachtig, toen hij een militair uniform droeg en vlammende toespraken gaf. Dat is ook niet de Bouterse van wie wij houden. Wij houden van de politicus die hier ontwikkeling heeft gebracht.

Ik was volledig gedesillusioneerd, maar dankzij Bouterse is mijn vertrouwen in de Surinaamse politiek hersteld. Ik ben blij dat ik Bouterse in 2010 een kans heb gegeven, en dat ga ik opnieuw doen. Ik ben trots op hem. Hij heeft van zijn fouten geleerd. Je misstappen erkennen, dat maakt je groot. Bovendien heeft hij het allemaal voor mekaar gekregen zonder Nederlandse ontwikkelingshulp."

Geen hoge pet op van Nederland
Van Nederland heeft Sabajo sowieso geen hoge pet op. "Toen Ronnie Brunswijk in 1986 het Jungle Commando oprichtte en tegen Bouterse de wapens opnam, werd hij in Nederland afgeschilderd als een vrijheidsstrijder. Wel, ik werkte toen op een palmolieplantage in het binnenland en moest voor Brunswijks mannen vluchten. Er zijn veel vaker mensenrechten geschonden dan op 8 december 1982. Waarom ziet Den Haag dan alleen Bouterse als een crimineel?"

Johannes Sabajo op zijn ananasplantage in het indianendorp Redi Doti. Beeld Pieter van Maele

Joy Zorg-Leter (33) ambtenaar

Voetpaden, drempels, verkeersborden, gemaaide grasperkjes en sportterreinen. Het sociale woningbouwproject Hanna's Lust, net ten zuiden van Paramaribo, is een paradepaardje van de regering-Bouterse. Joy Zorg-Leter woont er net geen jaar, met man en dochter.

Ze straalt: "Ik heb ongelooflijk veel geluk gehad. Eind 2011 heb ik een sociale woning aangevraagd, letterlijk op de laatste dag dat het nog kon. De rij geïnteresseerden was zo lang, ik was zeker dat ik nooit in aanmerking zou komen. Tot ik een jaar later een telefoontje kreeg: mijn aanvraag was aangenomen. Nog eens een jaar later, in 2013, was de financiering rond en in 2014 kregen wij onze woning toegewezen. Maandelijks lossen we een hypotheek af van 1300 Surinaamse dollar (325 euro, red.). We hebben het ervoor over, het is hier prachtig wonen. De bermen worden onderhouden, de buren zijn vriendelijk en het huis is ruim en van prima kwaliteit."

Woningnood
De woningnood in Suriname is gigantisch, in 2013 waren naar schatting dertigduizend inwoners op zoek naar een eigen huis. Om die reden beloofde Bouterse bij zijn aantreden in vijf jaar tijd liefst achttienduizend huizen te bouwen. Bijna tien per dag, een onrealistische belofte. Het zijn er in totaal maar een duizendtal geworden, waarvan driekwart op Hanna's Lust staat.

Dat maakt de vreugde bij de bewoners er niet minder om. Zorg-Leter: "Waarschijnlijk was er overenthousiasme toen deze regering begon, vandaar de belofte zoveel huizen te bouwen. Aan de andere kant: zelfs al is er maar een fractie verwezenlijkt, dan nog is dat veel meer dan wat vorige regeringen hebben gedaan. President Venetiaan is véél te spaarzaam omgegaan met de staatskas. Je zal maar zitten op al het geld, terwijl het volk wacht op vooruitgang. Deze president heeft dat wel begrepen, en dat is het grote verschil met vroeger."

De taal van het volk
Toen Bouterse president werd, was Zorg-Leter nochtans allerminst tevreden. Haar familie stemde traditioneel Venetiaan. "Ik moest aanvankelijk niks van Bouterse hebben, vanwege de verhalen over zijn militaire verleden en de Decembermoorden. In 2005 stond ik tijdens verkiezingsmeetings zelfs naast Venetiaan op het podium propaganda te maken. Toch heeft hij me nooit gesproken, of zelfs maar de hand geschud. Die arrogantie heeft zijn partij kapot gemaakt. Intussen loopt Bouterse rond op de Centrale Markt. Hij spreekt de taal van het volk. En dat volk is er dankzij een minimumloon, sociale woningbouw, hogere kinderbijslag en pensioenen echt op vooruitgegaan. Van mij mag deze regering nog vijf jaren blijven zitten."

Die sociale vooruitgang komt wel met een prijs. De reserves van de Centrale Bank zijn gehalveerd, van bijna een miljard euro drie jaar geleden tot 450 miljoen euro vandaag. Zorg-Leter: "Wil je het land vooruit brengen, dan moet je schulden maken. Er is daarnaast inderdaad ook corruptie geweest, laten we niet naïef zijn. Het lastige aan de Surinaamse politiek is dat al onze regeringen hebben gegraaid. Volgens mij heeft Bouterse van God een tweede kans gekregen. In de jaren tachtig is het misgegaan, als president doet hij het nu helemaal anders. Bouterse heeft Suriname eindelijk bewezen dat hij lang niet zo slecht is als ons altijd is verteld."

Joy Zorg-Leter voor haar sociale woning op Hanna's Lust. Beeld Pieter van Maele

Henri Kramer (59) bedrijfsleider

Het gonst van bedrijvigheid in de Slangenhoutstraat in Paramaribo. Vorkheftrucks rijden in het rond, enorme bulldozers wachten op een stevige trip naar het Surinaamse binnenland. Het tekent het heersende optimisme in de republiek, waarvan de economie al meer dan een decennium lang jaarlijks rond de vier procent groeit.

"Tussen 2010 en 2012 is onze jaaromzet verviervoudigd, van 28 miljoen euro naar 100 miljoen euro op dit moment. Ook ons personeelsbestand is enorm aangedikt, zelfs meer dan verdubbeld", glimlacht Henri Kramer, algemeen directeur van Surmac. Het bedrijf importeert en onderhoudt zwaar materiaal - vrachtwagens en graafmachines - uit de Verenigde Staten. In Suriname dienen ze voornamelijk op een van de vele goudmijnen of houtconcessies die het land rijk is.

Overeenkomsten met buitenlandse bedrijven
Desi Bouterse slaagde er de afgelopen jaren in voor honderden miljoenen euro's aan nieuwe overeenkomsten te sluiten met buitenlandse bedrijven. Het Canadese goudbedrijf Iamgold wil in het centraal gelegen district Brokopondo hun tweede mijn in het land openen, een project van 1,35 miljard euro. De Amerikanen van Newmont investeren een miljard euro in een goudmijn in Oost-Suriname. Het Hongkongse houtbedrijf Greenheart injecteerde in het westen dan weer 30 miljoen euro in een houtconcessie.

Het angstbeeld dat Suriname met zijn omstreden president opnieuw een geïsoleerde pariastaat dreigde te worden, is niet bewaarheid. "Aanvankelijk vreesde ik dat wel. Ik dacht dat Nederlandse bedrijven het zouden laten afweten. Wat hebben we gezien? MNO Vervat, Ballast Nedam en Boskalis, ze zijn allemaal gebleven", vertelt Kramer, die langer dan twintig jaar in Nederland heeft gewoond.

Henri Kramer. Beeld Pieter van Maele

Durf
Alleen: zijn die investeringen een verdienste van Bouterse, of waren ze toch wel gepleegd? Lastige vraag, vindt Kramer. "De onderhandelingen tussen Newmont en Suriname waren bijvoorbeeld al bezig lang voor Bouterse president was. Het is dus niet alleen zijn verdienste, al gaat hij als zittend president natuurlijk wel met de eer lopen.

Aan de andere kant is het wel zo dat Bouterse de afgelopen vijf jaren een president was die heeft getoond dat hij durf heeft. Hij neemt beslissingen en is niet bang projecten uit te voeren. Suriname is te vaak een land van oeverloos praten, volgens mij een gevolg van onze versplinterde politiek. Op een bevolking van 550.000 mensen zijn er zomaar eventjes 27 politieke partijen. Onze regeringen bestaan makkelijk uit tien partijen. Heb je dan geen president die kordaat knopen doorhakt, dan boek je geen vooruitgang. Op dat vlak heeft Bouterse het zeker goed gedaan."

Betalingsachterstand
Kramer is niet onverdeeld positief. Ondanks de soms fenomenale investeringen, kampt de Surinaamse overheid nog steeds met een enorme betalingsachterstand. De sociale projecten van Bouterse slurpen veel geld op. Ook enkele facturen van Surmac blijven liggen.

"President Venetiaan had alleen stabiliteit voor ogen en gaf veel te weinig geld uit. De huidige regering heeft de uitgaven helemaal naar de andere kant laten doorslaan. De man op straat voelt dat hij er persoonlijk op vooruitgaat, maar financieel is de balans voorlopig helemaal zoek. Een combinatie van beide presidenten was eigenlijk perfect geweest."

Deze portretten verschenen op 30 april 2015 in Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden