Waarom neigt de politiek telkens weer naar een vorm van volksverlakkerij?

Doen wat het volk wil. Nog altijd lijkt deze naïeve, en zelfs riskante opvatting de hoogste wijsheid te vertegenwoordigen in een democratie. En dus was het vierde kabinet Balkende zo goed niet of het ging de eerste honderd dagen van zijn bestaan te biecht bij het volk. Maandag rondt het zijn ’people’s tour’ af met een massaal optreden in het tv-programma van Knevel en Van den Brink en pas daarna wordt er geregeerd. Geheel in de geest van het volk, dat spreekt vanzelf.

Kenners van het politieke bedrijf (waartoe ook de meeste leden van dit kabinet behoren) weten dat Balkenende IV zich met deze tour de frappe voor een onmogelijke opgave heeft gesteld. Ze weten dat het volk er tegenstrijdige opvattingen op nahoudt en dat je die niet wegneemt door her en der het oor te luisteren te leggen. Zo lezen we op Balkenende eigen normen en waarden site (zestienmiljoenmensen.nl) dat 73 procent van de bevolking vindt dat ouders die hun kinderen niet goed opvoeden moeten worden gestraft, maar is tegelijkertijd 62 procent van de stemmers tegen iedere overheidsbemoeienis met de opvoeding. Het voorbeeld past in een lange rij van tegenstrijdigheden, waarvan ikzelf nog altijd de aardigste vind dat we een veilig en milieuvriendelijk Schiphol willen, maar ondertussen wel de vrijheid eisen om vanaf diezelfde luchthaven drie keer per jaar met vakantie te kunnen gaan.

Niet alleen is het volk tegenstrijdig, er zijn ook tegengestelde belangen. Echt doen wat het volk wil is zodoende een trefzeker recept voor het ontketenen van een burgeroorlog. En omdat we ons daar al eeuwenlang bewust van zijn, hebben we jaren geleden alweer besloten de democratie op te dragen aan een volksvertegenwoordiging en in ruimere zin aan het poldermodel. Desondanks houdt dit kabinet graag de illusie in stand dat het niet de polder is of het parlement dat beslist, maar uitsluitend het volk.

Vanwaar deze-, met zoveel publicitaire bombarie gekoesterde illusie? Ik heb er een paar verklaringen voor. Het kabinet zou slachtoffer kunnen zijn van het zogenaamde kloofdenken. Het denkt dat de kloof met het volk moet worden overbrugd, terwijl die juist gekoesterd moet worden. Immers, afstand scheppen is een voorwaarde om tegenstrijdigheden en tegengestelde belangen de baas te blijven. Het kan ook zijn dat het kabinet over de rug van het volk parlement en polder buiten spel wil zetten. En ten slotte sluit ik niet uit dat het zich schuldig voelt. Per slot van rekening gaat het om een coalitie van verliezers. Alleen de ChristenUnie boekte winst bij de verkiezingen. Het kabinet meent daarom iets goed te moeten maken. Hoe het zij, hier lijkt sprake van illusiepolitiek. Vandaar mijn vraag: waarom neigt de politiek telkens weer naar een vorm van volksverlakkerij?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden