De Opvoedvraag

Waarom negeert mijn 14-jarige stiefzoon mij?

Beeld Fadi Nadrous

Een 14-jarige jongen zegt nauwelijks nog iets tegen zijn stiefmoeder. Gewoon pubergedrag of is er meer aan de hand?

Met een puber in huis is het soms op eieren lopen. Boos om niks, ruzie over van alles. “Maar bij ons in huis lopen de spanningen wel heel hoog op de laatste tijd”, vertelt een stiefmoeder. In het kort schetst ze hun situatie. “Ik heb sinds vijf jaar een relatie met een leuke man en we wonen nu drie jaar samen. Hij heeft twee zoons van 11 en 14 jaar en zij wonen de helft van de tijd bij ons. 

In het begin ging dat goed, maar sinds een paar maanden is de sfeer omgeslagen. Ik heb het idee dat de oudste mij liever kwijt dan rijk is. Als ik binnenkom zegt hij niets. Hij zegt überhaupt nauwelijks nog iets tegen me en als ik hem aanspreek op zijn onbeleefde gedrag, wordt hij boos: ‘Jij bent mijn moeder niet dus bemoei je er niet mee’.” 

Het gedrag van de jongen is niet het enige waar stiefmoeder zich aan stoort. “Mijn partner corrigeert zijn zoon niet in dit gedrag. Ze mogen vrij veel van hem, er gelden weinig regels in huis. Ze ruimen bijvoorbeeld ook nooit hun rotzooi op. De irritaties ­lopen op, hoe kunnen we deze situatie doorbreken?” 

Met een puber is het op eieren ­lopen, maar in een samengesteld gezin zijn die eieren nog net wat breekbaarder. Volgens Marianne Smulders, mediator en oprichter van Stief&Co, gaat het om meer dan het corrigeren van onbeleefd gedrag. “Ik kijk in eerste instantie een heel eind terug, naar de scheiding van de ouders, want dat is vaak een voedingsbodem voor problemen in samengestelde gezinnen.” 

Loyaliteitsconflict

Gideon de Haan, gezinscoach en ­mediator voor samengestelde gezinnen, vermoedt dat er weleens sprake zou kunnen zijn van een loyaliteitsconflict. “Kinderen zijn het liefst loyaal naar beide ouders en dat wil nog weleens ten koste gaan van de stiefouder. Dat wil niet zeggen dat deze jongen zijn stiefmoeder niet leuk vindt of haar liever kwijt dan rijk is. Zo simpel is het niet.” 

Stiefmoeder en vader moeten erachter zien te komen waarom de jongen bijna niks meer zegt of boos reageert. De Haan: “Het is waarschijnlijk niet persoonlijk bedoeld, al voelt het voor stiefmoeder wel zo. Het gaat in eerste instantie niet om het corrigeren van zijn gedrag, maar het begrijpen van zijn gedrag. Waarom doet hij zo, waar heeft hij eigenlijk behoefte aan?” 

Dat onderzoek vindt Smulders belangrijk. “Het heeft vaak te maken met de manier waarop de ouders uit elkaar zijn gegaan. Zijn de ouders nog in staat om samen op te voeden en aan hun kinderen mee te geven wat ze belangrijk vinden in het leven? Als ze daar niet helder in zijn, schieten de kinderen vaak alle kanten op in hun gedrag.”

Soms geven stiefouders met hun ­eigen gedrag aanleiding tot escalatie. De Haan: “Het kind wordt als lastig ­object gezien en onbewust of bewust zendt de stiefouder die boodschap uit naar het kind. Gevolg: het kind gaat juist reageren zoals je niet wilt. Een ­ouder blijft altijd loyaal aan zijn of haar kind, dus lopen de spanningen op.”

Schipperen 

Bij ‘gewoon’ pubergedrag kunnen ouders samen proberen hun kind bij te sturen of te corrigeren: ‘Zeg eens gewoon goeiedag’. Maar in een samengesteld gezin ligt dat gevoelig. Stiefmoeder kan wel aangeven waar haar grenzen liggen en wat ze écht vervelend ­gedrag vindt. Vader moet haar daarin steunen in zijn opvoeding. “Het is schipperen, ze kan niet al haar eigen principes opleggen aan de jongen. Want zoals hij zelf ook zegt: zij is zijn moeder niet”, zegt De Haan. Ze kunnen wel afspraken maken over zaken die stiefmoeder belangrijk vindt. Dus voortaan netjes groeten, maar laat die rotzooi dan maar even voor wat het is. Geven en nemen. Smulders raadt samengestelde gezinnen aan voordat ze bij elkaar in huis gaan wonen om de tafel te zitten en vast te leggen wat ze belangrijk vinden aan ­omgangsvormen en regels in het nieuwe gezin. “Je moet een goed fundament bouwen. Als een kind eenmaal in de ­puberteit komt, staan afspraken sowieso onder druk. Dan helpt het als de ­regels duidelijk zijn.”

Volgens Smulders is soms hulp van buitenaf ­nodig. Het gaat er niet alleen om dat de jongen praat tegen zijn stiefmoeder of dat de rotzooi wordt opgeruimd. “Dat is symptoombestrijding. Het gaat erom dat iedereen begrijpt waarom het belangrijk is. En niet enkel omdat stiefmoeder dat zo wil.”

Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.  

Lees ook:

Het geheim van een samengesteld gezin

Een samengesteld gezin heeft een statistische roeping om te mislukken: slechts een derde is na vijf jaar nog bij elkaar. Wat is het geheim van een succesvol fusiegezin? En hoe blijven de kinderen bovenaan de prioriteitenlijst? Marina van der Wal en Gideon de Haan houden zich zowel professioneel als privé bezig met deze vragen. Een gesprek aan hun keukentafel.

Heeft een stiefmoeder het recht om te straffen?

Beatrijs Ritsema beantwoordt elke week prangende vragen over hoe het hoort - of juist niet hoort.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden