Waarom mensen een ongeval gaan filmen

Een still uit de video van het Rode Kruis.Beeld Rode Kruis

De automobilisten die onderweg de slachtoffers van ongevallen filmen, zijn zo horkerig nog niet. Volgens media-psycholoog Micha Coster moeten ze er vooral aan herinnerd worden dat wat ze doen, echt niet kan.

Hij heeft zelf nog nooit zijn telefoon gepakt om met de ingebouwde camera een gevalletje blikschade of een uitslaande brand vast te leggen. “Maar dat komt eenvoudigweg omdat ik nóóit wat meemaak”, zegt media-psycholoog Micha Coster. Hij kan zich wel voorstellen dat anderen dat doen. “We zijn van nature nieuwsgierig, en juist afwijkende situaties als een ongeval delen we graag met andere mensen.”

Coster onderzoekt doorgaans wat het effect van media op mensen is, en hoe je dat effect kunt gebruiken om hun gedrag te beïnvloeden. Wat dat betreft heeft hij wat tips om in Nederland te komen tot wat een protocol ‘Filmen bij ongelukken’ genoemd kan worden.

Want wat mag en wat hoort? In het ene geval worden voorbijgangers door de politie gekapitteld als zij een incident op de openbare weg vastleggen, in het andere krijgen ze de juist complimenten als zij een doorrijder hebben vastgelegd, een nieuwsgierige pyromaan die naar zijn eigen brand komt kijken of een overvaller op de vlucht. Die beelden kunnen bij de opsporing gebruikt worden.

Het lijkt alsof dat filmen bij incidenten sterk is toegenomen. Maar is dat ook zo?

“Het kijken naar incidenten op straat is natuurlijk van alle tijden, maar daar is een component bijgekomen. Het ongeval of de vechtpartij ook filmen zou je het nieuwe kijken kunnen noemen. Tegenwoordig leggen we alles vast. Als iedereen al staat te filmen, is de drempel dit óók te gaan doen vrij laag. In veel gevallen wordt dit ook als een veilige vorm van betrokkenheid gevoeld. Ik leg het vast, denken omstanders dan, want misschien heeft de politie wat aan de beelden. Hebben ze toch geïntervenieerd, zonder risico te lopen.”

Een tweede is dat je de beelden ook via social media verspreidt, zeker als slachtoffers in hun eigen bloed liggen.

“Mensen delen graag bijzondere situaties, omdat deze beelden hen een hogere status geven. Ze waren erbij! Ze kunnen dan ook zeggen: als ik vijf minuten eerder van huis was gegaan, had dit mijn lot kunnen zijn. Ze beseffen niet dat hetzelfde tafereel voor het slachtoffer en zijn omgeving een heel andere betekenis heeft. Ze steken een morele grens over, die van de privacy van het slachtoffer. Om hoger te komen in status, gaan ze eigenlijk over lijken.”

Helpt een publiekscampagne van het Rode Kruis tegen filmen van ongelukken, of zijn strenge boetes beter?

“Ik ben niet tegen hoge boetes voor filmen in het verkeer, omdat dit ook verkeerstechnisch gevaarlijk is. En een campagne zal helpen. Toch moeten we niet vergeten dat we in 95 procent van de gevallen niet rationeel denken, maar varen op gevoel. Je kunt dus wel wéten dat je niet mag filmen, als er iets opwindends gebeurt doe je het toch. Het is belangrijk dat gedrag op dat moment te triggeren. Door een matrix-bord boven de weg bijvoorbeeld met de tekst: niet filmen. Of een mondelinge waarschuwing van de politie. Ik kan me ook voorstellen dat verkeersapps als Flitsmeister bij een file voor een ongeval die boodschap als popup versturen. Die kleine verwijzing naar de moraliteit doet wonderen, en meer dan grote campagnes.”

Ga liever helpen

Bijna 90 procent van de Nederlanders vindt het niet acceptabel dat omstanders gewonden filmen na een ongeluk. Dat blijkt uit onderzoek dat het Rode Kruis liet uitvoeren. Het Rode Kruis roept mensen op om bij ongevallen te helpen in plaats van te filmen. Hoewel 88 procent vindt dat filmen na een ongeluk op straat echt niet kan, zou een derde van de ondervraagden de filmers niet vragen daarmee te stoppen. Verder stelt 68 procent dat er noodsituaties zijn waarin zij filmen door omstanders wel nuttig vinden. Beelden kunnen bijvoorbeeld dienen als bewijsvoering, bijvoorbeeld bij een misdrijf of ruzie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden