Waarom Mansveld sneuvelde in het Fyra-debacle

Staatssecretaris Wilma Mansveld (infrastructuur en milieu). Beeld anp

Wilma Mansveld (PvdA) stapt op na de harde conclusies in het rapport over de Fyra. De staatssecretaris van infrastructuur en milieu legt haar functie neer omdat de parlementaire enquêtecommissie concludeerde dat zij de Tweede Kamer onjuist heeft geïnformeerd.

Mansvelds conclusie komt na overleg met PvdA-partijleider Diederik Samsom en vicepremier Lodewijk Asscher. Het onjuist informeren van de Kamer geldt als een politieke doodzonde, waaruit maar één conclusie te trekken viel.

Kort nadat de Fyra tussen Amsterdam en Brussel ging rijden, verklaarde Mansveld dat niemand de opstartproblemen had verwacht. Maar een aantal direct betrokkenen was wel degelijk op de hoogte van de problemen, zo bleek uit het vandaag verschenen rapport. Ook als het gaat om de bevoegdheden van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft Mansveld de Kamer 'ten minste onvolledig en strikt genomen onjuist' geïnformeerd, zo oordeelt de commissie.

Technische problemen
Mansveld liet de Fyra onder grote tijdsdruk toe op het Nederlandse spoor, ondanks waarschuwingen over technische problemen. En dat terwijl het alternatief - de Beneluxlijn - was verdwenen. Ze maakte ook bepaald geen beste indruk tijdens haar verhoor met ontwijkende antwoorden.

Het was al eerder duidelijk dat oktober een beslissende maand zou worden voor Mansveld. De oppositie wilde eind september tijdens een Kamerdebat opheldering van de staatssecretaris over de financiële problemen bij ProRail en de aanhoudende negatieve mediaberichten hierover. Meerdere partijen schermden met de vertrouwensvraag: "Is deze staatssecretaris nog de juiste persoon op de juiste plek?"

Fouten van voorgangers
Mansveld gaf vanmiddag een korte toelichting op haar aftreden, waarmee ze naar eigen zeggen ook verantwoordelijkheid neemt voor de fouten van haar voorgangers in het Fyra-dossier. "Er zijn veel beslissingen genomen in voorgaande kabinetsperioden", aldus Mansveld. "Ik ben ook verantwoordelijk voor wat er in de jaren negentig is gebeurd. Het is mijn democratische plicht om verantwoordelijkheid te nemen voor eventuele fouten van mijn voorgangers."

De implicatie dat ze zichzelf daarmee vrij zou willen pleiten, schoof Mansveld terzijde. "Ik heb er steeds naar gestreefd om de Tweede Kamer naar eer en geweten te informeren over elke stap", aldus de staatssecretaris. "Ik constateer dat de enquêtecommissie van mening is dat dit onvoldoende is gebeurd. Wat ik er ook van vind, dit betekent dat ik dingen niet goed heb gedaan."

Wilma Mansveld kondigt haar aftreden aan na de presentatie van het Fyra-rapport. Beeld anp

Annie Lennox van het Binnenhof
Mansveld (1962) werd drie jaar geleden door Diederik Samsom weggeplukt uit Groningen, waar ze gedeputeerde was in het provinciebestuur. Ze heeft de naam een nuchtere politica te zijn, en een keiharde werker. Bij de installatie van het kabinet was Wilma Mansveld de grote onbekende. Minister Melanie Schultz zei destijds tegen een SP-Kamerlid dat zich afvroeg hoe hij die nieuwe staatssecretaris kon herkennen: 'Denk aan de zangeres van Eurythmics'. En toegegeven: de gelijkenis is treffend. Mansveld ging de afgelopen jaren door het leven als de 'Annie Lennox van het Binnenhof'.

De staatssecretaris was amper twee maanden in dienst, toen de ellende zich in alle hevigheid openbaarde: de Nederlandse Spoorwegen (NS) besloten die dag de haperende Fyra van het spoor te halen. De Italiaanse hogesnelheidstrein, die dienst moest doen tussen Amsterdam en Brussel, bleek een miskoop. Een waardige opvolger is nog altijd niet in beeld, ondertussen loopt de schade voor NS en het rijk in de vele honderden miljoenen. Het is een echec waar Mansveld geen schuld aan heeft, maar ze draagt wel de politieke verantwoordelijkheid.

En er bleek meer leed op het spoor. Eind januari 2013, toen de Fyra-crisis op haar hoogtepunt was, werd Mansveld geconfronteerd met een kritisch rapport over ProRail. Haar ministerie van infrastructuur en milieu had verzuimd dit maanden eerder naar de Tweede Kamer te sturen. Ook hier had de staatssecretaris feitelijk geen schuld aan, maar ze was er wel politiek verantwoordelijk voor.

Uitglijder
Het probleem leek aanvankelijk te overzien. Maar in het Kamerdebat over de kwestie maakte Mansveld vorig jaar een enorme uitglijder. Ze legde de schuld impliciet bij haar ambtenaren en zei dat 'disciplinaire maatregelen tot de mogelijkheden behoren'. Dat een rapport bestemd voor de Kamer in een la bleef liggen was 'niet te tolereren', sprak de staatssecretaris. Volgens bronnen op het ministerie liep het vertrouwen tussen Mansveld en haar ambtenaren een aardige deuk op.

Toch heeft Mansveld zich de afgelopen jaren op het Binnenhof bewezen als harde werker en dossiervreter. Doordeweeks verbleef ze in een appartementje in de Haagse binnenstad, in het weekend thuis in Groningen. De zondag was een werkdag. Dan las de staatssecretaris tassen vol ambtelijke stukken en rapporten. Maar dit arbeidsethos bleek niet afdoende om recht te doen aan haar zware portefeuille: openbaar vervoer, luchtvaart, milieu en klimaat. Stuk voor stuk politiek beladen onderwerpen, waarin Mansveld zich uiteindelijk toch verslikte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden