Waarom mannen kaalheid vrezen

Liever een been eraf dan je haar verliezen. Jaap Huisman moest er niet aan denken met een kale kruin door het leven te gaan. Je haar is je identiteit en nog heel veel meer.

'Je kunt beter een been kwijt raken dan je haar." Schrijver Jaap Huisman (de Volkskrant, Groene Amsterdammer) is er stellig over. Je haar is je identiteit. En die verlies je niet graag. Hijzelf in ieder geval niet. Toen hij bemerkte dat hij kaal begon te worden, besloot hij tot een haartransplantie in Polen. En hij begon een zoektocht, door de geschiedenis en langs verschillende culturen - gefascineerd door wat die gemiddelde 100.000 haren op een hoofd nu voor de mens betekenen. Waarom was haar zo'n big deal voor hemzelf geworden? Staat het voor iets groters dan esthetiek en bescherming tegen zon, wind en regen? Zijn bevindingen schreef hij op in het boek 'Kaalheid is een keuze - verkenning van een menselijke obsessie'.

De oorspronkelijke functie van haar - bescherming - geldt voor de westerse mens allang niet meer. We begeven ons nauwelijks onbedekt in barre weersomstandigheden en zitten de hele dag binnen met artificieel licht en kunstmatige ventilatie. Niet bevorderlijk voor de groei van je haar en daarom heeft de Europese mens minder haar dan vroeger. Maakte het lichaam vroeger haar aan om de mens te beschermen tegen het klimaat, nu is de haardos vooral een verleidingsmiddel. Alles draait om erotiek. "Kijk maar naar die vrouw", wijst Huisman op een dame naast ons op het Amsterdamse terras. Ze heeft een prachtige bos vuurrode krullen. "Een groot verleidingsinstrument", fluistert Huisman bezwerend. "Ik kijk niet eens meer naar haar benen", zegt hij, helemaal onder de indruk. "Zij is alleen maar haar."

Ook in oude tijden werd het haar geassocieerd met verleiding en erotiek. Lees de Koran en de Bijbel er maar op na. Voor de christelijke vrouw is het haar een 'sieraad', voor veel moslims staan deze juwelen alleen ter beschikking van haar man en daarom moet het voor de rest van de wereld worden bedekt - daar helpt geen zoete lieve Geert tegen. Het haar van de man staat voor kracht - ook erotiserend. Denk aan het verhaal van Samson die zijn kracht verloor toen een femme fatale zijn lange manen afschoor. "Een grote bos haar impliceert leeuwengedrag", weet Huisman. "Hardrockers moeten lange, wapperende haren hebben. Bij stevige rock hoort groot haar. Met een gecoiffeerd Moszkowicz-hoofd kun je geen hardrock maken."

Moderages op haargebied heeft Huisman in zijn boek grotendeels naast zich neergelegd. Al is de vraag waarom voetballers in de jaren negentig ineens met glanzende schedels rondiepen wel interessant - geen man wordt toch graag kaal? Huisman denkt dat het vooral uit machteloosheid is dat mannen naar de tondeuse grijpen. "Al is er wel lef voor nodig", vindt hij. "Je wordt ineens niet meer herkend. Ik zag Joris Voorhoeve laatst op tv bij 'Buitenhof'. Die kennen we met rozig haar en een snorretje. Nu zat er een kalende grijze man met rimpels. Ik herkende hem alleen nog aan zijn stemgeluid. Ineens breekt de ouderdom door en verander je compleet. Ik kwam laatst iemand in het theater tegen die ik ooit had geïnterviewd. Destijds had diegene een enorme zwarte bos krullen. Nu was hij compleet grijs. Het duurde lang voor ik hem herkende. Vreselijk. Je moet een compleet nieuwe identiteit aannemen."

Nu is grijs worden nog tot daar aan toe, maar tegen de nakende kaalheid voeren mannen een hele strijd, stelt de schrijver. "Ook de Nederlandse man is stiekem erg ijdel en vindt het heel moeilijk dat hij ineens van jeugdigheid naar ouderdom gaat." Hij spreekt uit ervaring. "Sinds men wist dat ik iets aan mijn haar had laten doen, kreeg ik stiekeme verzoeken van vrienden en kennissen: mag ik even met je praten, en zeg het alsjeblieft niet tegen mijn vriendin? Dus ik sprak met hen af in cafés. Denk je dat een transplantatie iets voor mij zou zijn?, wilden ze weten. En dan lieten ze voorzichtig hun kruin zien. Ik denk dat ik wel zo'n stuk of zes van dat soort gesprekken heb gevoerd."

Zelf had Huisman tot zijn veertigste een 'gigantische bos'. "Ik moest iedere maand naar de kapper", vertelt hij. "Ergens na mijn veertigste zei zijn moeder: ik kijk door je haar heen." Melodramatisch: "Ik dacht: dat kan helemaal niet. Als je een enorme bos haar hebt en je raakt het ineens kwijt, kijk je in de spiegel en vraag je je af: wie ben ik eigenlijk? Ik merkte op feestjes dat vrienden me niet meer in de ogen keken, maar dat zij hun ogen naar mijn haar opsloegen. Stiekeme inspectie: worden we al oud of nog niet oud? Mannen worden kaal, bij vrouwen gaan de borsten hangen. Ja, ik doe er bij vrouwen ook stiekeme inspectie naar. Toen ik kaal begon te worden was ik nog getrouwd. Godzijdank was mijn vrouw wat haar borsten betreft goed gezegend maar ik zag wel vriendinnen waarbij ik dacht: daar moet wat aan gedaan worden."

Mannen die dit stuk lezen en hun kaalheid vrezen, doen er goed aan naar de vader van hun moeder te kijken. Het kaalheidsgen wordt door vrouwen doorgegeven.

"Mijn opa van mijn moederskant had een krans van dun haar op zijn hoofd en voor de rest een glimmende schedel", vertelt Huisman. "De broer van mijn moeder had het ook. Ik dacht: nee, dat is niet goed, die kleine iele hoofden waar niets van over blijft. Zo wilde ik niet door het leven gaan. Ik draai er niet om heen: ik ben een ijdele man. Dat is niets om je voor te schamen, ijdelheid is gekoppeld aan zelfvertrouwen. Je ontleent een bepaald soort zelfverzekerdheid aan lichamelijke aspecten. Sommige mannen doen daarom aan gewichtstraining, vrouwen nemen een borstvergroting. Maar niemand die dat wil toegeven. Ik heb aan mijn boek een weblog gekoppeld om mensen uit te dagen tot een discussie over hun ijdelheid."

Voor Huisman was haar altijd al belangrijk in zijn leven. "Ik heb ooit een baard gehad", vertelt hij. "Het was rond 1978, toen hadden mannen veel haar. Op een gegeven moment ging dat eraf. Halverwege de jaren tachtig schreef ik voor de Volkskrant een trendachtige rubriek. Voor een van die artikelen belandde ik in een zaak met hairextensions. Ik besloot me ter plekke te laten knippen. De kapster zei: u lijkt sprekend op John Denver, de countryzanger. Waarop ik zei: oké, nu ga je mij zodanig knippen dat ik er niet meer uit zie als John Denver. Liep ik met een permanent de deur uit. Op de krant hilariteit natuurlijk. Wat ben jij voor een idioot dat je zoiets doet, was de reactie. Er wordt ineens anders naar je gekeken."

Een nieuw kapsel, een nieuwe identiteit - zo werkt het. Hippies dragen lang haar, punkers hanenkammen en bij disco hoort volgens Huisman blond haar ('De vrouwelijke, zwart gelokte tegenpool van Agnetha, Frida, werd voornamelijk ingezet voor het rustiger werk; Agnetha was de vertolkster van de opwindende beat'). En waar popsterren scoren met zo nu en dan een nieuw imago (denk Madonna) doen politici en monarchen er goed aan zich geen andere coiffure te laten aanmeten dan het publiek van hun gewend is. Huisman: "Wilders heeft zich met zijn kapsel tot een icoon gemaakt. Als hij morgen die verf weg zou laten en zijn oorspronkelijke haarkleur zou dragen, weet je niet wat je ziet. Het playmobiel-kapsel van Balkenende was voer voor cartoonisten, veel meer dat het haar van Rutte, dat vrij normaal is. Het leeuwinnenkapsel van Beatrix is ook iconisch. Haar welbewust door Alexandre de Paris ontworpen hoofd straalt distantie en distinctie uit. Anders dan haar moeder die met een sjaal of hoofddoek haar gewoonheid wilde uitdragen. Beatrix zou de koningin niet meer zijn als ze met een andere coupe over straat ging." 'Powerladies' als Margaret Thatcher en Hanja Maij-Weggen gaan met een 'gehelmde coupe' door het leven - Nina Brink heeft daar haar voordeel mee gedaan. In de negentiende eeuw keken ook mannen naar het haar van hun autoriteiten, weet Huisman. Liet de koning of keizer een snor of sik staan, dan deden gewone burgermannen dit ook. Huisman: "Het volk kopieerde de leiders. Het laatste lid van de koninklijke familie die in de westerse wereld massaal is gekopieerd, is Lady Di. Tegenwoordig zijn het niet meer de monarchen maar de Gooische vrouwen en de Sex & the City-dames die model zijn voor veel vrouwen. Bij mannen is het denk ik nog David Beckham. En andere voetballers. Ik ben wel benieuwd of Wesley Sneijder nu een run naar de klinieken weet te bewerkstelligen."

Het is opmerkelijk dan Sneijder open over is geweest over zijn haartransplantatie. Bij het schrijven van zijn boek is Huisman gestuit op taboes. "Ik heb voor het boek veel bekende Nederlanders benaderd. Bijna niemand wilde over z'n haar praten. Mijn coupe is mijn geheim, kreeg ik te horen. Bij die vrouw hiernaast (Huisman wijst weer op de vuurrode bos krullen naast ons, JM) weet ik niet of ze extensions heeft of niet. Het is not done om ernaar te vragen. Vrouwen geven niet graag toe dat ze hulpstukken inzetten. Haar is camouflage. En het is al helemaal taboe om eraan te zitten." Gedecideerd: "Je zit niet aan andermans haar."

Sinds zijn eigen transplantatie moet Huisman weer iedere vijf weken naar de kapper. Het is weer hoog tijd, vindt hij. Zijn haar zit vandaag niet goed. "Verleden week belde de VRT mij voor een interview en vroeg hoe mijn haar zat. Vreselijk. Ik was grieperig. En als je je niet goed voelt, valt er niets met je haar te bezeilen. Ik heb nog een paar foto's terug gevonden van de periode van voor de transplantatie. Oh god, dat zag er niet uit." Voorlopig zijn de uiterlijke kenmerken van de ouderdom in ieder geval bezworen. Maar trappen je hersens in deze vorm van manipulatie? Ondanks een weelderige haardos weet je toch drommels goed dat de aftakeling al heeft toegeslagen? Het gaat om de keuzemogelijkheid, stelt Huisman. "Je wilt je kaal kunnen scheren in de zekerheid dat er over een maand weer haar is. Dat is een raar psychologisch proces. Je wilt je hoofd naar je hand kunnen zetten."

Transplantatie
Goedkoop is een haartransplantatie niet. Maar wat is geld als de nood aan de man is, vroeg Huisman zich af. Hij toog zelf naar Polen, naar de kliniek van Kolasinski. Die rekende 1300 euro voor duizend zogeheten grafts, stukjes huid en haar die worden verhuisd. De kleinste portie is vijfhonderd grafts voor mensen met minimale kale plekken. In Nederland liggen de prijzen hoger. Transhair is het grootste instituut en rekent 3300 euro voor achthonderd haarzakjes, waarmee kleine inhammen worden gedicht. Hoe meer er getransplanteerd moet worden, hoe duurder, oplopend tot boven de 5000 euro. Na de operatie is het raadzaam finasteride te gaan slikken (300 euro per jaar) en minoxidil-lotion op de hoofdhuid te smeren (20 euro per flacon).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden