Waarom Lille en Rijsel, hoe verschillend ook, dezelfde bron hebben

Taalvragen van lezers:

983 'Lille' is voor Vlamingen 'Rijsel', een volstrekt ander woord. Hebben die namen wel dezelfde oorsprong?

Zeker, maar over die ene oorsprong doen diverse theorieën de ronde. Vaak wordt aangenomen dat ze allebei teruggaan op vertalingen van het Latijnse Ad Insulam ('op of bij het eiland'). Die naam verwees naar een eiland in de rivier de Deule waar zich voorouders van de Rijselaren of Lillois hadden gevestigd. Ad Insulam werd in het Oudfrans à lisle en in het Middelnederlands ter ijsel (destijds uitgesproken als iesel). Door een verkeerde woordscheiding zouden vervolgens (à) Lille en (te) Rijsel zijn ontstaan.

In de geschiedenis van (onder andere) het Nederlands is wel vaker een klank van het ene woord overgesprongen naar het andere. Zo gaat het Vlaamse nonkel ('oom') terug op m'n onkel of den onkel. Door verkeerde woordscheiding kon een woord ook zijn beginklank kwijtraken: 'n nake werd 'n ake (nu aak, 'schip').

Een tweede verklaring voor Lille/ Rijsel lijkt de Franse historicus Éric Vial waarschijnlijker. In 'Les noms de villes et de villages' (1983, pocket 2009) zoekt hij de oorsprong in de Germaanse persoonsnaam Rizili, die al vroeg verbasterd zou zijn tot onder andere Rizle en Lizle.

En dan is er nog de theorie die Rijsel voor een vervorming houdt van Rijszele of Rietzele. Het woorddeel zele (verwant aan zaal) kan 'woning, gebouw, nederzetting' betekenen, zoals ook in Londerzeel ('woning van ene Lunder'). Ten slotte: ondanks de lelie in het stadswapen is enig verband tussen de naam Lille en het Latijnse lilium 'lelie' nooit aangetoond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden