Waarom Leon de Winter niet op Pim Fortuyn stemt

In de aanloop naar de verkiezingen van mei nodigt de redactie van Letter & Geest een tiental mensen uit om een stemverklaring te geven. Vandaag een brief van schrijver Leon de Winter aan Pim Fortuyn: 'De hele Nederlandse politiek en pers gilde dat Paultje u eindelijk onder de tafel had gekregen. Dat was met een slag onder de gordel die elk politiek argument miste. Maar de journalist en politicus hunkerden zo hevig naar een klap op uw bek dat zelfs deze onoorbare slag werd toegejuicht.'

Leon de Winter

Geachte heer Fortuyn,

Vanaf het moment dat u de algemene belangstelling heeft getrokken (of gekregen?), heeft u mijn sympathie.

Het is hilarisch dat u, kokette relnicht met als levensgezellen twee harige schoothondjes (vroeger kutlikkertjes genaamd), gekleed in de mooiste kostuums, fijne overhemden en zijden dassen, strooiend met gebaren, blikken en opmerkingen die aan die leuke nicht in de onvolprezen tv-serie Are you being served? doen denken - heeft u daar misschien uw at your service vandaan? - in het gezelschap van braverds als Hans Dijkstal en Ad Melkert als de enige normale mens overkomt. Daar wil ik in dit stuk over nadenken, net als over de vraag wat mensen in uw verschijning lezen, de rol van de media. Want ik wil beargumenteren waarom ik niet op u ga stemmen, ondanks mijn fascinatie voor uw verschijning, voor de intrigerende tegenstellingen die u in uw karakter verenigt, voor uw gevoel voor theater, retorisch vermogen en uw bizarre, soms potsierlijke en soms scherpzinnige boek De puinhopen van acht jaar paars.

Ik lees Elsevier niet dus uw ideeën waren mij ontgaan. Uw naam was mij bekend, maar net als velen was het mij niet duidelijk aan welke kruistocht u was begonnen. Tot u Het Fenomeen werd. Ik stel mij voor dat u uw leven lang naar dat moment heeft toegeleefd. Ik heb gelezen dat u eerder pogingen ondernomen heeft om de politiek op het hoogste niveau binnen te stappen, maar het is duidelijk dat u daar niet de respons kreeg die u voor uzelf opeiste. U bent te exuberant voor de orde van partijbijeenkomsten. Grauwe, zwaarbebrilde mensen als Dijkstal, die de ruggengraat van elke politieke Nederlandse partij vormen, weten geen raad met uw gepronk met eigen veren, met uw bezorgde liefde voor de kwaliteit van uw kleding, uw haast vrouwelijke emotionaliteit en uw vermogen om te klagen en te zeiken en tegelijkertijd de feiten te kennen en on the spot (dit doet u ook geregeld in uw boek: een Engelse uitdrukking gebruiken om de boel te kruiden) een standpunt uit te dragen. Sommige critici zien iets hoerigs in het feit dat u het bij verschillende partijen heeft geprobeerd. Dat is in mijn ogen onterecht: uw ideeën zijn een samenstelsel van vele richtingen en stromingen, zijn door velen geuit en in principe bij bijna elke partij onder te brengen.

'Ze', Den Haag, het establishment, de elites van de gevestigde orde, lustten u niet, en u beleeft nu uw finest hour. Uw karakter, uw ideeën, uw stijl, vallen samen met de tijdgeest, en u kunt nu een lange neus trekken naar de partijbobo's die jarenlang schouderophalend en giechelend hun in een C & A-tje gestoken rug naar u hebben gekeerd. U heeft hen horen fluisteren, u heeft hun minachting gevoeld, en u heeft zich vastgebeten in discipline, studie, het schrijven van boeken en columns, het geven van lezingen, en daarmee zelfvertrouwen en mentale scherpte verworven.

En toen had u geluk.

Uw geluk was Elf September. Uw geluk heet Osama bin Laden. Uw verzet tegen de machtstoename van de politieke islam in Nederland had van u een uitgesproken voorstander van het publieke debat over islamitische immigranten gemaakt, en bij het vallen van de Twin Towers ontstond het klimaat dat als het ware het tapijt voor u uitrolde. Dat is paradoxaal: zonder de schok van Bin Ladens daden, die ons een paar weken in verwarring naar de grondslagen van ons samenleven deden kijken, hadden uw standpunten nooit hun huidige gewicht gekregen. Uw pregnantste object van verzet biedt u tevens toegang tot de media en de macht. Toeval? Ja en nee.

U wilt de indruk wekken dat u bent gaan geloven in een goddelijke opzet in uw opkomst. Dat is gevaarlijk terrein voor gevoelige mensen als u en ik. Geloof me, in uw opkomst is geen goddelijke hand zichtbaar. U heeft onverstoorbaar uw weg uitgezet en eerder en preciezer de emotionele stemmingswisselingen 'in het land' opgevangen dan de Haagse politici. Maar het geeft een lekker gevoel om de hand van God erbij te halen, zeker wanneer Andries Knevel tegenover je aan tafel zit. Ik zag u bij Knevel over uw religieuze neigingen praten, en dat was de eerste keer dat ik u niet geloofwaardig vond. In uw boek maakt u duidelijk dat u oog heeft voor de bindende en disciplinerende sociale aspecten van religie, maar wat overheerst is uw scepsis. U bent te slim, te aards, te hedonistisch, om uzelf aan de simplistische mythologie van religie uit te leveren. De rijke rituelen van uw katholieke jeugd zullen zeker indruk op u hebben gemaakt, maar u weet dat de dood onherroepelijk is en het sterven het begin van het niets.

Bij Knevel maakte u een knieval voor de christelijke kiezer, en dat past u niet. Ik zag er de eerste aarzelende stap naar uw transformatie tot politicus. Als dat doorzet, geeft u zichzelf op. Want in aard en wezen bent u de anti-politicus. Dat is de paradox waardoor u straks zult sneuvelen: als anti-politicus zult u door uw succes gedwongen worden als politicus op te treden en daarmee uw ziel te verkopen. Tegelijkertijd kunt u niet anders: als anti-politicus bent u veroordeeld tot de politiek, en dus bent u onontkoombaar tot falen gedoemd.

Die tragiek hangt om u heen. Soms in het lichte trillen van uw stem wanneer u zichzelf moet forceren en uw emoties verbijt, vaak in uw Bambi-ogen, die weinig verhullen en een jongensachtig plezier en grote sensibiliteit verraden maar ook onzekerheid en soms onverholen paniek.

Ik heb uw boek gelezen en van uw ideeën kennisgenomen. Het boek is schetsmatig in opzet en bevat nauwelijks een politiek programma, het is zwak geschreven en bevat weinig schokkends. Maar het getuigt van lef, soms van kennis van zaken, en vooral van uw gedrevenheid. Het is, denk ik, deze naakte ambitieuze toon die sommigen blind van woede maakt. Uw pedante zelfingenomenheid (die uw manier moet zijn om u staande te houden), uw nichterige valse uithalen naar politici en uw betweterigheid schieten uw critici in het verkeerde keelgat. Het is eenvoudig om uit uw boek citaten te isoleren en ze te misbruiken - dat doen uw tegenstanders aan de lopende band, en daarmee doen ze u onrecht. Toch is de drijfjacht op uw persoon momenteel gelegitimeerd omdat u als anti-politicus de verstoorder van het feestje bent. U zeikt journalisten en politici in gelijke mate af, en beide groepen hebben dan ook de oorlog aan u verklaard. Elke Nederlandse journalist die ik de afgelopen tijd sprak, droomt van slechts één ding: u in een hoek drijven en kaltstellen. Toen Paul Rosenmöller vorige week in Rotterdam een frontale aanval op u deed, gilde de hele Nederlandse politiek en pers dat Paultje u eindelijk onder de tafel had gekregen. Dat was misschien wel zo, maar het was met een slag onder de gordel die slechts op uw emoties en persoon was gericht en elk politiek argument miste. Maar de journalist en politicus hunkerden zo hevig naar een klap op uw bek dat zelfs deze onoorbare slag werd toegejuicht.

U kunt niet anders dan in de nabije toekomst verliezen omdat u drie ernstige zwakten heeft. U zult als anti-politicus een politiek programma moeten uitvoeren, wat een onoplosbare paradox is. Ten tweede: in uw theatrale, veralgemeniserende uiteenzettingen verdwijnt de nuance. Ten derde: u kunt niet meer als one man optreden en zult in uw show bezwijken onder de opportunisten die op uw schouders zijn gaan zitten.

U bent uw leven lang een buitenstaander geweest. U denkt en voelt als een buitenstaander, u heeft er zelfs uw kracht van gemaakt. Toen Leefbaar Nederland van uw lijsttrekkerschap afzag, was dat een bevestiging van het refrein van uw leven. Maar het is uw kwaliteit en leidt daardoor tot een vreemd spektakel.

In niets doet u denken aan een gemiddelde Nederlandse man, en toch bent u bij hem immens populair. Opnieuw wordt hier een paradox zichtbaar: uitgerekend uw anders-zijn als homoseksueel, met de specifieke motoriek en stembuigingen die sommigen daarbij vertonen, maakt u ongevaarlijk als seksueel concurrent en geeft u de vrijheid om feller, emotioneler en neerbuigender te zijn dan de conventionele politicus. Want behalve een Fenomeen bent u ook een Type. Niemand wil een type zijn, u noch ik, maar door uw optreden, kleding ('Ik heb thuis nog twintig pakken.') en schitterend donkerblauw vervoersmiddel-met-chauffeur appelleert u ook aan het prototype van de fijnzinnige decadent, en die was tot nu toe in de Tweede Kamer met een lantaarntje te zoeken. Als Type bent u in zekere zin ook een emancipator, de voltooiing van de maatschappelijke evolutie van de homoseksueel in Nederland.

Daarbij doet zich voor u een bijzondere omstandigheid voor: als nicht mag u zich harder, emotioneler, ongenuanceerder en theatraler uitdrukken dan wanneer u hetero was geweest. Uw toon onderscheidt zich daardoor gigantisch van die van uw politieke tegenstanders, overwegend heteroseksuele mannen (en een paar goed aangepaste homo's) die uw milieu niet kennen en gepokt en gemazeld zijn (opnieuw zo'n Fortuyneske uitdrukking) in het discussiëren met seksuele en mentale gelijkgezinden maar met de mond vol tanden staan bij een homoseksueel theaterdier als u. Ik denk daarom dat niet zozeer uw ideeën maar uitgerekend uw stijl de sleutel tot het mysterie van uw po-pulariteit vormt.

U bent een Lone Rider. Uw anders-zijn, uw eenzame buitenstaanderschap, heeft van u een permanente criticus gemaakt. Dat klinkt ook door in uw boek, dat laat zien dat u, behalve het formuleren van (vaak terechte) grieven, geen politiek programma kunt ontwikkelen. Want zoiets staat haaks op uw kijken en denken. Als anti-politicus bent u wezenlijk een afzeiker en afbreker, geen bouwer.

Ik heb u al geschreven dat ik uw boek zwak geschreven vind. Veel zinnen deugen ritmisch niet, u gebruikt talloze oubollige uitdrukkingen en slaat soms zijwegen in die u en mij naar een verbaal moeras voeren. U heeft erop gelet uw stellingnames te nuanceren, maar u doet dat vaak in piepkleine toevoegingen en lokt daarmee misverstanden en verkeerde citaten uit. Maar in de Tweede Kamer zult u zich vooral over de details moeten buigen, en ik ben bang dat u daardoor gedwongen wordt om de nuance te omhelzen, en daarmee ontstaat het begin van het einde van uw populariteit.

In de krappe kofferbak van uw Daimler zijn de luidruchtigste opportunisten gekropen, de verongelijkten die van uw populariteit willen profiteren en straks als eersten uw ondergang zullen inluiden. U had voor een beperkte groep van lastige gelijkgezinden moeten kiezen en uw 'beweging' kleinschalig moeten houden (ook al weet ik niet of het staatkundig mogelijk is om zetels te weigeren). Nu heeft u een zootje ongeregeld achter u staan dat net als de huidige politieke elites vooral door eigenbelang binnen de bestaande orde gedreven wordt.

U bent populair omdat u weet dat we allemaal verwende kinderen zijn voor wie niets voldoende is, zelfs geen leven in het laatste decennium van de twintigste eeuw dat de welvarendste en veiligste periode in de geschiedenis van Nederland (en vermoedelijk: in die van de gehele mensheid) is geweest. We zijn allemaal verwende kinderen geworden die de illusie koesteren dat de welvaartsstaat nog verder te perfectioneren valt zonder dat dat geld, banen, zweet en tranen kost. U bent erin geslaagd de maatschappelijke onvolkomenheden van het afgelopen decennium, die desondanks voor de meeste Nederlanders niet meer dan de voetnoten in hun bestaan vormden, tot hoofdzaken te maken. Want met uw aanhangers gelooft u dat de politiek een kraan heeft die je kunt dichtdraaien zodat je niet meer hoeft te dweilen. Dit is uw vierde ernstige misvatting. De politiek, net als het leven zelf, is een kwestie van dweilen met de kraan open, ook al heeft met u de opvatting van Freddy Mercury gestalte gekregen: I want it all and I want it now.

U heeft zich nu al onsterfelijk gemaakt. Een vrijdenker in hart en nieren die voor fascist wordt uitgemaakt. Een hartstochtelijke nicht die door hetero's op handen wordt gedragen. Een anti-politicus die kans maakt overnight de grootste politieke partij in het parlement te veroorzaken. Een individualist die een collectief moet leiden. Een toespreker van zaaltjes die van de Nederlandse politiek televisiedrama maakt. Een denker die vooral door stijl en vorm weerklank vindt. U bestaat bij de gratie van de paradox.

Ik verwacht van Nederlandse politici grauwe, compromisbereide karakters die confrontatie vermijden en voortdurend bereid zijn water bij de wijn te doen. Ik stem niet op u omdat u geen Nederlandse politicus bent. U bent te kleurrijk, te grillig, te emotioneel en te exotisch voor mijn Binnenhof. Ik wil niet op een politicus stemmen die als paradox functioneert.

Mijn hart wordt door u gefascineerd. Mijn hoofd zegt me dat u niet weet waar u aan begonnen bent. Ik zal dus op een saaie man stemmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden