Waarom komt de tong naar buiten als we ons concentreren?

Niet zelden beginnen we bij een secuur werkje dommig te kijken. We persen de lippen samen en duwen de tong tussen de tanden naar buiten. Zo’n stupide blik lijkt nodig om een schroef netjes in te draaien of een draad door de naald te halen.

Kleine kinderen zijn notoire tongbijters, bijvoorbeeld als ze een tekening maken of iets uitknippen. Blijkbaar behoeft concentratie een grimas, wat je ook kon zien bij sommige penaltynemers op het WK. Vragen waarom is meer vragen dan medici weten, maar ze hebben enkele suggesties. De een veronderstelt dat je tong per ongeluk meebeweegt met je priegelende handen, de ander meent dat dat juist expres gebeurt. Om je handen te ondersteunen.

De eerste suggestie: je gooit je tong eruit omdat je brein hem niet tegenhoudt. Tekenen, musiceren of darten vereisen een fijne motoriek; de aansturing daarvan komt van boven. Hoe meer concentratie dat vergt, hoe minder de hersenen in staat zijn andere bewegingen te onderdrukken. En dus beginnen andere lichaamsdelen ongeremd met de handen mee te bewegen.

Synkinesie heet dat. Vooral jonge kinderen grimassen met hun handen mee. De fijne motoriek voor zoiets als de viool eist alle cerebrale aandacht op. Daardoor vergeet hun nog prille brein om het gezicht in de plooi te houden. Kwestie van ontwikkeling? Probeer als volwassene met de rechter- en linkerhand maar eens verschillende ingewikkelde bewegingen te maken: daar willen ook volgroeide hersenen niet aan.

Gedifferentieerd aansturen van allerlei spieren moet het brein eerst leren. En mogelijk rijpen de hersenen van meisjes in dat opzicht wat vlotter dan die van jongens: ze schrijven en spreken eerder, en lijken ook al jonger hun tong binnenboord te houden.

Maar waarom komt die bij volwassenen soms toch naar buiten? Neuroloog Ivan Toni van het F.C. Donderscentrum in Nijmegen vermoedt er een ander mechanisme achter. Ingewikkeld handenwerk wordt voortdurend begeleid door andere spierbewegingen. „Als je een kopje pakt, beweeg je niet alleen je arm en hand. Als het lichaam die bewegingen niet compenseert, raakt het uit balans en zou je naast het kopje grijpen. Nek-, romp- en beenspieren bieden steun.”

„Deze proximale spieren, zo genoemd omdat ze dicht bij de romp liggen, worden niet individueel door de bewegingscortex in het brein aangestuurd. Ze opereren in koor. Hoe complexer de handbewegingen zijn en hoe meer concentratie er vereist is, hoe sterker deze spieren gezamenlijk trachten het lijf te verstijven. Dan is het tamelijk logisch dat bij het darten of viool spelen ook de proximale spieren van tong en lip hun partijtje meeblazen.”

Dat zal wel het halve verhaal zijn, denkt Toni. „Hand en mond zijn sterk op elkaar afgestemd, die hebben veel meer invloed op elkaar dan bijvoorbeeld mond en voet. Misschien is die coactiviteit er mede ingesleten om een sociaal motief: je laat de ander met een grimas weten dat je handen aan iets bezig zijn dat om enorme accuratesse vraagt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden