Waarom kiest Turkije plots voor ramkoers met IS?

Turkse soldaten patrouilleren aan de grens met Syrië. Beeld AP

Gedreven door recente aanslagen en onderliggende politieke belangen is Turkije dan eindelijk om. Voor het eerst mengde Turkije zich vandaag met straaljagers openlijk in de strijd tegen Islamitische Staat, nadat het zich maandenlang passief opstelde in de coalitie tegen de terreurorganisatie. "Dit is een game changer", oordeelde een Amerikaanse diplomaat.

De Turkse regering besloot tot actie nadat het in een week twee keer in verlegenheid werd gebracht door aanvallen van IS. Eerst was er maandag de aanslag in Suruç. 32 jonge Koerdische socialisten overleden in een tuin van een cultureel centrum, waar ze plannen maakten om Syriërs in Kobani te helpen. Gisteren werden Turkse grenswachten beschoten door een aanvalseenheid van de terreurgroep. Hierbij kwam een Turkse soldaat om het leven.

Vooral de bomaanslag in Suruç had naast demoralisatie van de Koerden (die IS na de overwinning in Kobani inmiddels in diverse steden verjagen) ook een politieke betekenis. Turkije onderkende de afgelopen maanden de dreiging van IS door aanhangers van de terreurgroep in grote getale op te pakken en ook vandaag pakte het in een grote operatie ruim 250 mensen op. Het was een verandering in de houding van de Turkse regering, die zich eerder amper met IS bemoeide.

Straaljagers op het vliegveld van Incirlik. Surveillancevliegtuigen mochten al wel opstijgen vanaf het vliegveld, maar nu kunnen ook bommenwerpers de basis gebruiken. Beeld AFP
De Syrische vlag hangt bij een post net buiten de stad Havar, net over de grens. Beeld AP

Sterker nog, IS tierde welig in het noorden van Turkije. Vele jongeren vonden de weg naar het zelfuitgeroepen Kalifaat, wat Turkije al dan niet oogluikend toestond. Het was niet voor niets dat de Koerden na de aanslag in Suruç de straat opgingen om te demonstreren tegen het vermeende handjeklap van Erdogan en premier Davutoglu met IS. Zij denken dat de Turkse regering IS toestaat aan de grens te blijven, om zo tegenstand te bieden aan de opmars van de Koerden, die nu bijna de hele Turks-Syrische grens in handen hebben.

Het is geen geheim dat Turkije zich de afgelopen maanden meer focuste op het kort houden van de Koerden dan dat het IS wilde aanvallen. Erdogan vreest een autonome Koerdische staat in Irak en Syrië, waarbij animo daarvoor kan overslaan naar de Koerden in Turkije. Liever IS als 'adder aan de borst', dan een sterke Koerdische macht in eigen land.

Het dubbeltje lijkt nu toch de andere kant te zijn opgevallen. Met het verplaatsen van het strijdtoneel naar het grondgebied van IS heeft Erdogan een signaal afgegeven, een officiële oorlogsverklaring. Vrijdag bombardeerden vier straaljagers drie IS-doelen dicht bij de grens van Turkije, meldde premier Davutoglu. Het is voor het eerst dat Turkije IS bombardeerde sinds de terreurgroep twee jaar geleden aan haar opmars begon.

Nieuwe verkiezingen
Maar er is nog een reden waarom Davutoglu en Erdogan juist vandaag de handschoen oppakken. Gisteren werd duidelijk dat gesprekken over een nieuwe coalitie zeer moeizaam verlopen. De Turkse oppositieleider Kemal Kilicdaroglu van de CHP zei in een interview dat hij denkt dat nieuwe verkiezingen realistischer zijn dan een akkoord tussen de AKP van Davutoglu en de oppositie.

Dat zou betekenen dat er verkiezingen plaatsvinden op een heel ongunstig moment voor de AKP. De Koerden, die in juni voor het eerst de kiesdrempel haalden en er mede voor zorgden dat de partij van Davutoglu geen meerderheid verwierf, zijn gemobiliseerd na de aanslag in Suruç, in tegenstelling tot de AKP-kiezer. Grote kans dus dat de Koerdische partij HDP een nog groter blok kan vormen in het Turkse parlement.

Dit verhoogt de druk op actie van de Turkse regering van Davutoglu. Een harde lijn richting IS is daarom voor de Turkse regering noodzakelijk om goede wil te tonen. Daar komt bij dat Turkije voor hun steun waarschijnlijk ook iets terug willen. Maar wat dat is, weet vooralsnog niemand. "Het land staat bekend om hun harde onderhandelingen", zei een bron binnen de NAVO tegen de New York Times.

Wat betekent dit in de strijd tegen IS?
Ondanks alle interne verhoudingen verwelkomt de internationale coalitie tegen IS het instappen van Turkije. Niet alleen vanwege de inzet van nieuw materieel - waarvan maar moet worden afgewacht in welke mate Turkse strijdkrachten worden ingezet - maar ook vanwege de belofte die de Turkse president Erdogan woensdag telefonisch deed in een gesprek met de Amerikaanse president Obama. Turkije staat Amerikaanse bommenwerpers toe te vertrekken en landen op de basis Incirlik, zo'n tachtig kilometer van de grens met Syrië, zo melden bronnen aan de New York Times.

Ook komt er na overleg tussen de VS en Turkije een no-fly zone rond de Turks-Syrische grens, die veertig tot vijftig kilometer diep is. Amerikaanse straaljagers dragen 'indien nodig' zorg voor de veiligheid in het gebied en zullen 'aanvallende of verkennende bewegingen' uitvoeren, zo melden Turkse bronnen. Dit kan overigens weer gevolgen hebben voor de gewapende Koerdische troepen, maar Amerika lijkt aangegeven te hebben hen niet aan te vallen, omdat ze tegen IS vechten.

Voor het Pentagon is de deal van groot belang in hun tactisch strijdplan tegen IS. De basis ligt veel dichter bij Syrië dan de vliegvelden in Irak, Koeweit en Jordanië die Amerika nu gebruikt om hun straaljagers en bommenwerpers te stallen. Amerikaanse vliegtuigen kunnen hierdoor langer patrouilleren boven het grondgebied van IS en hebben de kans sneller in actie te komen als er zich noodgevallen voordoen. Bovendien is Raqqa, de hoofdstad van het door IS uitgeroepen Kalifaat, opeens heel dichtbij voor de bommenwerpers. De game changer, volgens een Amerikaanse diplomaat.

De Turkse premier Davutoglu spreekt de media toe. Hij zei dat Turkije potentiële dreigingen onschadelijk had gemaakt. Beeld ap
Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden