Waarom Israël juist nu Amerika aanzet tot hard optreden tegen Iran

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu tijdens zijn presentatie over Iran. Beeld EPA

Het nucleaire akkoord met Iran ligt opnieuw onder vuur. Deze keer komt de aanval niet uit het Witte Huis, maar uit Israël. Ook Saudi-Arabië stuurt aan op escalatie. 

De Israëlische premier Netanyahu beschuldigde Iran er maandag van stiekem te werken aan de ontwikkeling van kernwapens. Dat zou betekenen dat Iran daarmee de nucleaire deal met de VS, Rusland, China, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland heeft geschonden.

Netanyahu hoopt dat zijn onthulling president Trump ertoe beweegt het nucleaire akkoord niet te verlengen en sancties instelt tegen Iran. Trump liet gisteren naar aanleiding van Netanyahu’s speech weten dat er een onacceptabele situatie is ontstaan. De nucleaire deal moet worden aangescherpt, en zo niet, dan in zijn geheel verworpen.

Israël is niet het enige land dat fel tegen het nucleaire akkoord is. Ook Saudi-Arabië wil een einde aan de deal en probeert invloed uit te oefenen op Trump om de deal te verwerpen. De twee landen willen Teheran compleet isoleren en sturen erop aan dat Amerika weer sancties instelt, ook al zegt de atoomwaakhond IAEA dat Iran zich keurig houdt aan de nucleaire afspraken. 

Daarnaast stelt Israël zich militair steeds agressiever op tegenover Iran. Vorige maand bombardeerde het land een Iraanse basis in Syrië, waarbij minstens zes Iraanse militairen werden gedood.

Iran is de aartsvijand van zowel Israël en Saudi-Arabië. Jeruzalem onderhield bovendien goede banden onderhield met het vroegere shah-regime en na de islamitische revolutie in Iran in 1979 werd de verhouding vijandig. Andersom beschouwt Israël Iran als vijand, omdat Teheran goede banden onderhoudt met Syrië en Hezbollah, twee vijanden van Israël.

Voor Saudi-Arabië is het sjiitische Iran de belichaming van het kwaad, omdat Teheran veel invloed heeft in de islamitische wereld, iets waar ook Saudi-Arabië naar streeft, en de vijanden van Saudi-Arabië steunt, zoals de Houthi-rebellen in Jemen en Hezbollah in Libanon.

Gunstig klimaat

Het politieke klimaat in Amerika is gunstig voor Israël en Saudi-Arabië. President Obama, die de nucleaire deal ondertekende, was niet gevoelig voor de bezwaren van Israël en de Golfstaten over het Amerikaanse Iranbeleid. Obama had mede daarom een moeizame relatie met Netanyahu, en ook met de Golfleiders. Maar met Trump aan het roer, en vooral de recente aanstellingen van de anti-Iraanse havik John Bolton als veiligheidsadviseur en Mike Pompeo als buitenlandminister, zien Israël en Saudi-Arabië hun kans schoon om Iran gezamenlijk aan te pakken.

Pompeo bezocht voorafgaand aan de presentatie van Netanyahu Israël en Saudi-Arabië om Iran te bespreken. Hij haalde daar hard uit naar Iran en noemde het een destabiliserende en kwaadaardige factor in het Midden-Oosten. Hij refereerde daarmee aan Irans aanwezigheid in Syrië en zijn steun aan de Libanees-sjiitische strijdgroep Hezbollah.

Israël en Saudi-Arabië hopen dat de Amerikanen het voortouw nemen in het conflict met Iran, want ze redden het niet op eigen kracht. Israël en Saudi-Arabië kunnen Iran bombarderen vanuit de lucht of met ballistische raketten, maar een echte oorlog met grondtroepen is fysiek bijna onmogelijk en ook bijzonder riskant. De twee landen kunnen dus alleen een vuist maken tegen Iran met Amerika erbij.

Niets is gratis

Maar de rolverdeling binnen de anti-Iraanse coalitie is onduidelijk. Israël en Saudi-Arabië willen Amerika rugdekking geven in een eventueel conflict met Iran, terwijl Trump juist Israël en Saudi-Arabië rugdekking wil geven. De president wil niet meer het initiatief nemen in conflicten in het Midden-Oosten. Hij wil de Amerikaanse troepen uit Syrië hebben en Saudische militairen moeten hun plek overnemen.

Amerikaanse hulp is niet langer gratis onder Trump en het is onaannemelijk dat hij Amerikaanse militairen zal opofferen in Iran uit liefde voor Israël of Saudi-Arabië. Op afstand profiteren van een conflict tussen Amerika en Iran zit er dus niet in voor de Israëliërs en de Saudiërs. Als de Amerikanen escaleren, dan zullen zij een verregaande inzet van Israël en Saudi-Arabië eisen.

De Iraanse leider ayatollah Khamenei schreef op Twitter dat zijn land voorbereid is op een confrontatie en niet te zullen wijken: 'De VS moeten vertrekken uit deze regio. Het zijn de Amerikaanse tentakels die moeten worden afgesneden, niet die van de Iraanse Republiek. Wij komen hiervandaan. De Perzische Golf en West-Azië zijn ons thuis'.

Lees ook: Deze vier fases moet een land doorlopen om een nucleaire macht te worden

Kernwapens leveren macht en status op, en er zijn weinig landen die tot deze exclusieve club behoren. Welke fases moet je eigenlijk doorlopen om tot de nucleaire club te behoren

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden