Waarom is zo ?

Twee filosofen, Sebastien Valkenberg en Ger Groot, schrijven op deze plaats wekelijks om beurten een column over een actueel thema.

Met de chaos in de PVV waren het slechte dagen voor wie een diplomademocratie vreest. De term is afkomstig van de Utrechtse hoogleraar bestuurskunde Mark Bovens en verklaart het hedendaagse ongenoegen over politici. In essentie komt het hier op neer: politici zijn vrijwel zonder uitzondering hoger opgeleid, terwijl dit slechts geldt voor een fractie van het volk dat ze geacht worden te representeren. Het resultaat: veel mensen kunnen zich niet meer identificeren met de volksvertegenwoordigers.

Als dit het euvel is, dan ligt de oplossing voor de hand: een accuratere afspiegeling van de samenleving. Minder doctorandussen op het pluche. Laten we het gedoe binnen de PVV beschouwen als een nuttig experiment. Eric Lucassen en James Sharpe voldeden bepaald niet aan het profiel van de politicus. Maar of hun optreden het vertrouwen in de politiek heeft vergroot? Ik betwijfel het.

Bovens heeft gelijk als hij zegt dat burgers zich vertegenwoordigd moeten voelen in een democratie. Van het volk, door het volk – zo werkt het in deze staatsvorm. Een vleestaks, een gloeilampverbod, de autovrije zondag. Allemaal prachtige ideeën voor wie progressief angehaucht is. Maar kun je het de bewoners van een achterstandswijk kwalijk nemen dat zij hier minder opgewonden van raken? Zij hebben hele andere beslommeringen, zoals de veiligheid op straat.

Klinkt aannemelijk. In een gezonde democratie herkennen, idealiter, alle burgers zich dus min of meer. Niet dat ieders wens telkens weer gehonoreerd wordt, dat gaat niet, maar het is ook niet de bedoeling dat ze stelselmatig over het hoofd gezien worden, of dit gevoel hebben.

De vraag is echter hóe burgers zich herkennen in het beleid. Voor de pleitbezorgers van meer lageropgeleiden in het parlement is het toverwoord: afspiegeling. En niet alleen voor hen trouwens. Ook het o zo populaire diversiteitsbeleid is op deze gedachte gebaseerd. Meer vrouwen in de top van het bedrijfsleven omdat de helft van de samenleving van het vrouwelijke geslacht is; meer allochtonen bij de politie, omdat... Enfin, u begrijpt wat de bedoeling is.

Het duo Lucassen en Sharpe maakt duidelijk dat deze vorm van vertegenwoordiging een te simpele voorstelling van zaken is. Her en der hoorde je schamperende commentaren dat de PVV-stemmers zich hierdoor niet zouden laten afschrikken. Waren ze tenslotte niet net zo hufterig als de personen die hen vertegenwoordigden in de Tweede Kamer? De verschillende politieke peilingen wezen anders uit. De partij werd prompt afgestraft – voor zover dat kan als er geen verkiezingen plaatsvinden – met een aanzienlijk zetelverlies.

Misschien moeten we het dus anders formuleren: burgers hebben niet zozeer de wens om zichzelf terug te zien in politiek, zoals in een spiegel. Gaat het er niet veeleer om dat ze gehoord worden? Hoe volksvertegenwoordigers er dan uit zien en wat voor opleiding ze hebben genoten, doet minder ter zake.

Zat voorbeelden van politici die zich onttrekken aan de logica van de diplomademocratie. Wat te denken van Frits Bolkestein? Dat hij nooit heeft meegedaan aan lollige spelletjes op televisie en zich altijd heeft gepresenteerd als intellectueel, is hem nooit kwalijk genomen door het electoraat. Had Machiavelli toch gelijk toen hij zei dat politici niet moeten proberen aardig gevonden te vonden.

Maar het meest treffende voorbeeld is natuurlijk Pim Fortuyn. Veel van de PVV-stemmers stemden destijds op hem. Maar niet omdat hij zich zo gewoon gedroeg. Daarvoor waren zijn stropdassen te exuberant en was zijn Bentley te luxueus. Het meest veelzeggend echter was de wijze waarop Fortuyn koketteerde met een titel die hij helemaal niet (meer) had: professor Pim. Hij wilde met andere woorden laten merken dat hij er wel was voor het volk, maar ook dat hij niet ván het volk was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden