Waarom is zo ? sprezzatura mooi

Twee filosofen, Sebastien Valkenberg en Ger Groot,

Voor een gevulde boekenkast krijgen sommige mensen een ontzettende geldingsdrang. Alsof ze een proeve van eruditie moeten afleggen. Prompt noemen ze de frequentie waarmee ze de bibliotheek bezoeken, en de hoogte van de stapel waarmee ze het pand verlaten.

Onlangs maakte ik van deze neiging de overtreffende trap mee. Een gesprek over de liefde voor het boek was voor mijn gesprekspartner aanleiding voor een zelfbewieroking zonder enige remming. „Ik ben net een omgevallen boekenkast”, zei ze zonder een greintje schroom of ironie. Ze kan ook ’wandelende encyclopedie’ gezegd hebben.

Hoorde ik dat goed? Uit puur ongeloof over hetgeen je ziet kun je in je ogen wrijven. Het is dat daarvan geen equivalent bestaat wanneer je twijfelt aan je gehoor. Anders had ik dat gebaar zeker gemaakt. De Engelsen zijn in het bezit van het enige woord dat van toepassing was op mijn gemoedstoestand: ik was flabbergasted.

Hoe op zulk vertoon van eigendunk te reageren? Knikken uit beleefdheid? Of in discussie gaan aangezien er op deze claim het nodige viel af te dingen? Het was lastig mijn gezicht in de plooi te houden en ik mompelde iets over ’De vliegeraar’ van Khaled Hosseini. Dat het een geschikt boek was om tijdens de vakantie te lezen of iets dergelijks.

Ik vind het prima als mensen opscheppen. Ik bezit er zelf het talent niet voor, maar mag graag luisteren naar de sterke verhalen van anderen. Maar dan moeten ze de kunst van het pronken wel verstaan. En dat doet lang niet iedereen.

Wat is de meest effectieve strategie om bewondering af te dwingen? Hoe vergaar je de meeste schouderklopjes en instemmend geknik? Het is zo verleidelijk om te zéggen dat je de eigenaar bent van prijzenswaardige eigenschappen. In deze valkuil stapte ook mijn gesprekspartner.

Al te opzichtig hengelen naar erkenning werkt averechts. In plaats van te groeien, verschrompelt je status. Het is aan anderen, en aan hen alleen, om de loftrompet te steken. Maar hoe krijg je ze zo ver? Dat vereist een omfloerste aanpak of, op zijn Italiaans, sprezzatura. De bedenker van deze term is Baldassare Castiglione, auteur van een etiquette voor het hofleven, waar een felle strijd om aanzien woedde. Wát je deed was niet eens zo belangrijk. Het ging erom hóe je het deed: met een zekere nonchalance, dat wil zeggen: alsof het nauwelijks enige moeite kost.

Ben ik vaag? Laat ik een voorbeeld geven. Sommige autobezitters rusten hun wagens, vroeger meestal een Opel Manta, tegenwoordig vaak een BMW 3-serie, uit met stickers die snelheid moeten suggereren en met een spoiler als een taartschep. Maar het meest karakteristiek aan deze quasi-sportwagens is hun geluid: dat klinkt alsof de uitlaat hardhandig met een perforator is bewerkt. Kijk mij eens sportief zijn!, schreeuwen deze vehikels het andere verkeer toe. Dat getuigt dus bepaald niet van sprezzatura.

Echte klasse heeft zulke expliciete hulpstukken niet nodig. Die moet blijken. Vergelijk het met goed schrijverschap. Cervantes laat Don Quichotte tegen windmolens vechten, die de selfmade ridder aanziet voor reuzen. De schrijver had natuurlijk ook kunnen zeggen dat zijn held aan waanbeelden lijdt. Maar hoe was dat aangekomen bij de lezer? Tonen is altijd duizend maal effectiever dan zeggen.

Jammer dat ik in reactie op het intellectuele exhibitionisme van mijn gesprekspartner niet meer wist uit te brengen dan een obligate opmerking over de bestseller van Hosseini. Het was zo evident welk boek ik had moeten aanraden: het boek van de hoveling van Castiglione.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden