Opinie

Waarom is vertrouwelijkheid zo goed?

Veel schandaligs hebben de door klokkenluiderswebsite WikiLeaks openbaar gemaakte Amerikaanse documenten tot nu toe niet opgeleverd, behalve de vaststelling dat diplomaten zich gedragen als onvervalste roddeltantes.

Pijnlijk is wel wát er in die onthulde ambtsberichten werd gezegd over de groten der aarde. De VS zullen enige tijd nodig hebben om de plooien glad te strijken.

Dat is minder erg dan het wantrouwen waardoor intussen het hele diplomatieke verkeer aangetast dreigt te worden. Wie weet dat zijn woorden morgen op straat kunnen liggen, zal zich voortaan wel voor hoeden voor openhartigheid. Ook in de gesprekken achter de schermen zal nu de toon worden gezet door de diplomatieke taal die voorheen voor de openbaarheid was gereserveerd. Het verkeer tussen staten zal er een stuk stroever en misschien ook wel gevaarlijker door worden.

Er kunnen redenen zijn om de vertrouwelijke sfeer te schenden. Bij eerdere onthullingen van WikiLeaks was dat soms het geval. Maar inmiddels lijkt de site te worden gemotiveerd door de overtuiging dat geheimhouding nooit enig bestaansrecht heeft. Dat alle achterkamertjes moeten worden opengebroken, want daar spelen zich alleen maar duistere zaken af.

Dat geluid wordt vaker gehoord en het blijft niet tot de politiek beperkt. Ook de intimiteit van het persoonlijk leven moet het fiks ontgelden, en dan is het vaak de staat die voor luistervink speelt. Op andere momenten blijken kunstenaars hun eigen privéleven en dat van hun naasten ongegeneerd uit te buiten voor hun publieke werken. Vooral voor die laatsten kan dat nogal eens gênant uitpakken.

Zo’n zes jaar geleden ontving de Franse kunstenares Sophie Calle een afscheidsmailtje van haar toenmalige minnaar. Ze liet het lezen aan een honderdtal vrouwen en publiceerde hun reacties in een boek: een soort WikiLeaks avant la lettre.

Onbedoeld illustreerde Calle daarmee de diepe tweeslachtigheid van de schending van de intimiteit. Aan de ene kant werd zichtbaar wat een verbroken liefde in een mensenleven kan aanrichten. Maar aan de andere zag de voormalige minnaar zijn vertrouwelijke boodschap aan flarden gescheurd door een meedogenloze openbaarheid. Wie, zoals Calle, het eigen privéleven tot publiek bezit maakt, sleept daarin onvermijdelijk anderen mee.

Ook wie op Facebook of in andere sociale media zijn ziel en zaligheid blootlegt, doet dat. Niet alleen omdat daarin anderen in beeld komen die daar helemaal geen boodschap aan hebben. Maar ook omdat impliciet het hele onderscheid tussen het publieke en het persoonlijke irrelevant wordt verklaard. Geheimen zijn er ook hier slechts om verklapt of opgebiecht te worden, in een schijnbare intimiteit die in werkelijkheid het tegendeel daarvan is.

Want in zo’n grenzeloze sfeer van openhartigheid kunnen mensen helemaal niet leven. Talloze grote en kleine internetdrama’s hebben dat inmiddels duidelijk gemaakt. Ook Sophie Calle moest haar nieuwe minnaar plechtig beloven dat zij hún intimiteit in ieder geval niet zou schenden. Ik zou er, als ik hem was, een hard hoofd in hebben.

De teloorgang van de intimiteit is even opwindend als bedreigend, en onze houding daartegenover is al even dubbelzinnig. Aan de ene kant stellen we steeds hogere eisen aan de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. In sommige bedrijven mag de lijst van ziekmeldingen al niet meer voor iedereen zichtbaar worden opgehangen, omdat daarmee het privéleven van de betreffende werknemers in het geding komt.

Maar voor wie zich vruchteloos afvraagt waarom deze of gene collega die dag niet op het werk verschenen is, biedt de meedogenloze openbaarheid van het internet vaak direct weer een uitweg. Grote kans dat deze op chat, blog of tweet zijn ongesteldheid inmiddels al tot in de onsmakelijkste details aan de openbaarheid prijsgegeven heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden