Waarom is er nog geen 'luchtbrug' tussen Turkije en Griekenland?

Syrische vluchtelingen op de haven van Piraeus, in de buurt van Athene. Beeld epa

Waarom zijn vluchtelingen genoodzaakt om in gammele bootjes te stappen en kunnen ze niet gewoon met het vliegtuig Europa binnenkomen? Daar kunnen wij een helpende hand in reiken, bepleit Christine Kuiper.

De hartverscheurende foto van het 3-jarige Syrische jongetje Aylan Kurdi die 2 september aanspoelde op het strand in Turkije is via sociale media wereldwijd gedeeld. Niet alleen hij, ook zijn vijfjarige broertje en moeder verdronken, zijn vader alleen achterlatend. Was dit zinloze vreselijke leed te voorkomen?

Ja. En niet alleen bij Aylan. De tante van Aylan had geld bij elkaar verzameld om haar familie over te laten komen naar Vancouver. Maar de VN wilden het gezin niet als vluchtelingen registreren, Turkije weigerde uitreisvisa. Dit dreef hen uiteindelijk uit wanhoop in de armen van mensenhandelaren.

Niet vanzelfsprekend
Wat opvalt in de discussie is dat het vanzelfsprekend lijkt dat vluchtelingen in krakkemikkige bootjes de overtocht maken. Na een helse tocht in eigen land, het betalen van grof geld aan louche mensenhandelaren, komen ze terecht op overvolle en onveilige schepen. Niemand lijkt zich af te vragen waarom vluchtelingen in de 21e eeuw niet per vliegtuig komen. Althans, het staat niet ter discussie. Terwijl vliegen voor vluchtelingen vele malen goedkoper is dan mensenhandelaren betalen. En vele malen veiliger. Waarom is er nog geen 'luchtbrug' tussen Turkije en Griekenland?

Na een zoektocht op het web kwam ik op een filmpje van Hans Rosling, een Zweedse arts en professor Internationale Gezondheid aan het Karolinska-instituut, die hier ook verbaasd over is. Een vliegticket van Egypte naar Rome kost rond de 320 euro. Waarom wordt dit bedrag dan betaald voor een gammele boot en niet voor een vliegtuig?

Volgens Rosling heeft de EU in 2001 - met de bedoeling om illegale immigratie tegen te gaan - besloten dat vliegmaatschappijen of bootmaatschappijen die mensen zonder juiste papieren meenemen verplicht zijn de terugtocht van deze mensen te betalen. Dit geldt echter niet voor vluchtelingen die vallen onder de Geneefse Conventie, onderdeel van het internationaal humanitair recht. Het is echter aan de vlieg- en boot-maatschappijen om dit te beoordelen. En het blijkt dat zij in de praktijk dit risico niet willen lopen.

Individuele keuzes
Wat is hieraan te doen? Er zijn verschillende opties. Om te beginnen kan de EU overgehaald worden om op dit besluit terug te komen. Dit kan bijvoorbeeld met petities via sociale media. Ook kan er druk worden uitgeoefend op vlieg/boot-maatschappijen, met de boodschap: laat je sociale gezicht zien.

Maar misschien is er ook nog iets anders nodig. Burgers kunnen ook individuele keuzes maken. Bijvoorbeeld door de overvloed hier te delen, en gezinnen op te vangen. Daar krijgen we veel immateriële rijkdom voor terug. Wij zijn het aan Aylan verschuldigd om het luchtruim, de grenzen én harten open te gooien. Zo niet, dan zou wel eens kunnen gaan gelden wat de Britse underground-kunstenaar en activist Banksy opmerkte: 'I see humans but no humanity'. Maar zo ver laten we het niet komen, toch?

Christine Kuiper is adviseur sociale innovatie. Dit is een aangepaste en ingekorte versie van een artikel dat eerder verscheen op de website Socialevraagstukken.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden