Waarom is actievoeren tegen ideeën zo slecht?

Twee filosofen, Sebastien Valkenberg en Ger Groot, schrijven op deze plaats om beurten een wekelijkse polemische column.

Op 31 oktober was het zover. De werkgroep Creatie.info hing die dag 95 stellingen tegen de evolutieleer op, bij de Dordtse Augustijnerkerk en de Vrije Universiteit in Amsterdam. God zou de schepping voor zijn rekening hebben genomen. Spijkers kwamen er bij mijn weten niet aan te pas ditmaal, maar de verwijzing naar Luthers aanklacht op diezelfde dag in 1517 is hoe dan ook onmiskenbaar.

Het initiatief wekt op meerdere manieren bevreemding. Om te beginnen is het ietwat pathetisch. Maarten Luther – ’Ik sta hier en ik kan niet anders’ – was zelf al niet vies van dramatiek. Anderzijds: hij is uitgegroeid tot een van de erflaters van onze cultuur, waardoor zijn grote gebaar geen loos gebaar is gebleken. Dan is het is nogal wat om de vergelijking te zoeken met zijn prestaties.

Alsof je een papieren vliegtuigje vouwt en begint over de lancering van de Apollo 11, het Nasa-project dat Neil Armstrong als eerste mens naar de maan bracht.

Maar misschien moeten we het evenement niet zo serieus nemen. Hebben we hier niet gewoon te maken met een knipoog naar het verleden en wilde Creatie.info niet meer dan een ludieke promotiestunt organiseren?

Dat is echt te lichtzinnig gedacht. Pak het persbericht van de werkgroep er maar eens bij, waarmee ze op 27 oktober aankondigde dat ze de 95 stellingen ging ophangen. Hiermee keert ze zich „tegen de ’kerk’ die het Woord heeft losgelaten en zich door niet-schriftuurlijk gegronde wetenschap heeft laten inpakken”. Charles Darwin is met andere woorden zo invloedrijk geworden dat hij zelfs gelovigen overtuigt. Hoogste alarmfase, code rood.

Hier blijft het niet bij. Het bericht spreekt, geheel in de geest van Luther, over ’een dubbele aanklacht’. Niet alleen de kerk moet het ontgelden, maar ook de wetenschap. De Vrije Universiteit heeft haar reformatorische wortels verloochend door de evolutieleer een plaats in het curriculum te geven.

Vandaar dat Creatie.info heeft meegedaan aan ’de internationale actie van het Zwitsere initiatiefcomité ProGenesis tegen het naturalistische wereldbeeld’. Ik citeer opnieuw uit het persbericht, de woordkeuze is niet van mij. Creatie.info voert actie tegen de ideeën.

Wat een merkwaardige redenering. Er zijn zoveel standpunten waarmee ik het oneens ben. Maar ik krijg nooit de neiging actie te gaan voeren, wat dat ook precies moge inhouden. Zulke oneindigheid moet toch niet leiden tot een rush naar het schuurtje voor verf en een oud laken?

Stel je voor dat Charles Darwin deze werkwijze had gevolgd en actie was gaan voeren tegen het christelijke scheppingsverhaal. Dat was in elk geval een stuk makkelijker geweest dan werken aan ’On the Origin of Species’ (1859), dat uiteindelijk ruim twintig jaar in beslag zou nemen. Maar of dat de kwaliteit van zijn ideeën ten goede was gekomen? De moraal van het verhaal: met een spandoek beslecht je een verschil van inzicht niet. Ga liever op zoek naar inhoudelijke argumenten.

Duidt de complexiteit in de natuur op een schepper, die als een kosmische architect bezig is geweest? Hoewel de groeiende hoeveelheid empirisch bewijs een positief antwoord op deze vraag steeds lastiger maakt, doet dit antwoord hier niet ter zake.

Het gaat erom dat wie werkelijk overtuigd is van de kracht van het creationisme, dit in stelling moet brengen in het debat, alwaar het bediscussieerd en bekritiseerd zal worden. Misschien leidt dit tot aanscherping van de theorie (wat ik betwijfel), wie weet tot de verwerping daarvan (een stuk waarschijnlijker). Hoe dan ook zal dan moeten blijken hoe krachtig ze is. Want ook voor ideeën geldt: survival of the fittest. Of is dat erg darwinistisch gedacht?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden