Waarom het Westen met Saudi-Arabië blijft samenwerken

Iraanse demonstranten protesteren tegen de executies van Saudi-Arabië in Ankara. Beeld afp
Iraanse demonstranten protesteren tegen de executies van Saudi-Arabië in Ankara.Beeld afp

Sinds de executie van sjiitische geestelijke Al-Nimr zijn de verhoudingen tussen het Westen en Saudi-Arabië weer op scherp gezet. Veel landen beginnen langzaam te twijfelen of het nog wel zo'n goed idee is om Saudi-Arabië als bondgenoot te houden, maar daarbij staan veel belangen op het spel.

Saudi-Arabië is op zijn zachtst gezegd niet een hele populaire bondgenoot van het Westen. Het land schendt op grote schaal mensenrechten, onderdrukt vrouwen en minderheden, voert executies uit door middel van onthoofdingen en heeft zware straffen voor mensen die tegen het regime protesteren.

Blogger Raif Badawi is daar misschien wel het bekendste voorbeeld van. Hij werd veroordeeld tot duizend zweepslagen omdat hij zich kritisch had uitgelaten over Saudische leiders. De verhoudingen zijn sinds de executie van een sjiitische geestelijke weer op scherp gezet. Toch hebben veel landen er moeite mee de recente executie af te keuren. Waarom blijft het Westen dansen naar de pijpen van de Saudi's?

Economie
Het voornaamste antwoord is simpel: olie. Veel landen hebben aanzienlijke economische belangen in Saudi-Arabië. Jaarlijks exporteert het land zo'n 80 procent van zijn ruwe olie naar andere landen. Veel Europese landen en de Verenigde Staten zijn voor een deel afhankelijk van de olie die uit Saudi-Arabië komt.

De onrust die tussen Saudi-Arabië en Iran is ontstaan, zou dan ook een effect kunnen hebben op de wereldeconomie, zegt Ali al-Ahmed, directeur van het in Washington gevestigde Institute for Gulf Affairs tegen The Daily Telegraph. "Een verstoring van de olieproductie die langer dan een paar dagen duurt kan ervoor zorgen dat de olieprijzen enorm omhoogschieten -met als gevolg dat er een risico bestaat op een wereldwijde economische crisis".

Veel landen zijn zich al langer bewust van hun grote afhankelijkheid van de Saudische olie. De Verenigde Staten zijn de laatste jaren bijvoorbeeld meer gaan investeren in de productie van schalieolie. Daar probeert Saudi-Arabië een stokje voor te steken. Traditioneel draaien de Saudi's de oliekraan wat verder open als de prijs te hoog oploopt en dichter als olie te goedkoop wordt. Nu blijft het land stevig door produceren, omdat het uit is op een lage olieprijs. Saudi-Arabië hoopt daarmee Amerikaanse concurrenten met hun schalieolie uit de markt te drukken.

Demonstranten in Pakistan houden een foto omhoog van de geëxecuteerde Nimr al-Nimr. Beeld afp
Demonstranten in Pakistan houden een foto omhoog van de geëxecuteerde Nimr al-Nimr.Beeld afp

Islamitische staat
Maar ook strategische belangen spelen mee in het bondgenootschap met Saudi-Arabië. De VS en Europa zien Saudi-Arabië als een belangrijke factor om controle te houden in het Midden-Oosten en om Islamitische Staat te verzwakken en te bestrijden.

Saudi-Arabië maakt sinds 2014 deel uit van een landencoalitie onder leiding van de VS die de strijd met IS aangaat in met name Irak en Syrië. Vooral zijn goed uitgeruste leger maakt Saudi-Arabië een gewilde bondgenoot. Het land heeft een van de grootste budgetten ter wereld beschikbaar voor zijn leger.

Saudi-Arabië heeft daarnaast nog een andere reden om te strijden in Syrië. De Saudi's zien Bashar al-Assad het liefst vertrekken als president van Syrië omdat hij een trouwe bondgenoot is van aartsvijand Iran.

Regeringen durven het nog niet aan
Veel landen zijn ondanks de recente executies voorlopig niet van plan hun bondgenootschap met Saudi-Arabië te verbreken. Dat blijkt wel uit de manier waarop veel westerse regeringen op de executies van afgelopen weekend hebben gereageerd.

De landen hebben wel kritiek geuit, maar geen enkele regering heeft publiekelijk afstand genomen van het Saudische regime. Zo liet de Amerikaanse regering weten te betreuren dat de executies 'de sektarische spanningen verergeren op een moment dat ze juist dringend moeten worden verlaagd', maar weigerde hierbij afstand te nemen van Saudi-Arabië.

Ook Europese regeringen waren voorzichtig met hun commentaar. Het Franse ministerie van buitenlandse zaken zei de executies te betreuren en de Nederlandse regering is tot dusver nog niet met een officieel statement gekomen. Groot-Britannië was misschien nog wel het meest voorzichtig. De Britten lieten in een verklaring weten 'felle tegenstander van de doodstraf' te zijn, maar tikten daarnaast liever Iran op de vingers door te zeggen dat het land de vernielingen van de Saudische ambassade in Teheran had moeten stoppen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden