Reproductiegetal

Waarom het RIVM geen dagelijkse besmettingsgraad van het coronavirus publiceert

RIVM Directeur Jaap van Dissel houdt met enige regelmaat de Tweede Kamerleden op de hoogte via een hoorzitting.Beeld BSR Agency

Duitsers kunnen elke dag voor zij naar buiten gaan checken hoe hoog de besmettelijkheidsgraad die dag is. Waarom verspreidt het RIVM dat nuttige cijfer niet? 

Grijpt het virus om zich heen nu de scholen open zijn en straks de terrassen volgen? Voor het antwoord op die vraag is een getal beschikbaar; de zogeheten R of reproductiegetal. Maar het RIVM geeft van dat cijfer geen dagelijkse update, zoals bij het aantal ziekenhuisopnames, en is dat ook niet van plan, laat een woordvoerder weten.  Waarom niet? Want belangrijk is de R wel.

Wie het reproductiegetal wil weten, moet voor elke patiënt nagaan hoeveel anderen hij of zij heeft besmet. Het gemiddelde is dan de R. Dat is in de praktijk met tienduizenden besmettingen ondoenlijk. Daarom vertrouwen  volksgezondheidsinstituten op formules.

Grillig verloop

Dat doen de Duitsers ook. Uit hun rekensommen rollen dagverse reproductiegetallen die gebaseerd zijn op de laatste cijfers over corona die in het land beschikbaar zijn. RIVM-hoofd Jaap van Dissel zal zijn hoofd schudden bij het horen van die dagelijkse cijfers. Zo dicht op de actualiteit een R berekenen kan volgens hem niet. Het grillige verloop van de Duitse cijfers geeft hem gelijk. Zo daalde deze week het reproductiegetal in 24 uur tijd van 0.94 naar 0.81. Zo’n groot verschil in een etmaal is volgens experts onmogelijk, tenzij wordt gerekend met te veel voorlopige cijfers die snel kunnen veranderen. 

Het RIVM heeft wel dagelijkse updates, maar dan voor sterfte, ziekenhuisopnames en aantal positief geteste personen. Die cijfers laten al zien waarom een actueel reproductiecijfer niet is te geven. Vooral ziekenhuisopnames zijn een belangrijke indicator voor het reproductiegetal. Vrijdag was het aantal nieuwe gemelde ziekenhuisopnames 53. Maar na de correcties die altijd volgen, kan het definitieve cijfer volgende week zomaar tientallen procenten hoger of lager uitvallen. Daar valt dus niet mee te rekenen.

Nu Nederland bezig is met versoepeling, neemt de roep om een infectiemeter toe. Zo'n meter laat zien hoe groot besmettingskans is per dag. Een reproductiegetal, de R genoemd, geeft de graad van besmettelijkheid aan.

Weerpluim

Daarom ook laat Van Dissel tijdens de hoorzittingen in de Tweede Kamer een grafiek zien met een soort weerpluim. Tijdens de laatste hoorzitting op 7 mei kon Van Dissel alleen iets zeggen over de R van 17 april. Die lag toen net onder de 1. Schattingen die recenter zijn van datum, zijn te onzeker, zei hij. Dat toonde hij aan met de weerpluim in zijn grafiek. Die waaierde zo sterk uit dat begin mei de R al ergens tussen de 0,1 en de 2 ligt. Aan dat soort cijfers heeft niemand iets. Daarom ook dat het RIVM niet meegaat in de wens om dagelijks een reproductiegetal te publiceren. De R is belangrijk, zegt een woordvoerder, “maar is slechts een van de indicatoren waar we naar kijken.” 

Bekijk hier de laatste presentatie van RIVM-directeur Jaap van Dissel in de Tweede Kamer, op 6 mei 2020, met op pagina 10 meer over het Reproductiegetal.

Maar de Duitsers dan? Die weten ook wel dat hun berekeningen onzeker zijn. Zij omgeven hun cijfers met het nodige voorbehoud, al is het de vraag of de bevolking die kleine lettertjes goed leest. En zo’n voorbehoud zijn de plotse, plaatselijke uitbraken die het getal kunnen vertekenen. Coronavirussen maken namelijk dankbaar gebruik van zogeheten superverspreiders die om onduidelijke redenen enorm besmettelijk zijn. Stel dat zo'n superverspreider de supermarkt binnenloopt en vervolgens bij een tuincentrum plantjes koopt, dan kan hij tientallen personen infecteren als deze te dicht in de buurt komen. Dat is pas vast te stellen als de eerste symptomen optreden en patiënten zich laten testen. Daarnaast is de R een gemiddelde, terwijl de werkelijke reproductie lokaal sterk kan verschillen. Rond de superverspreider kan de R ver boven de 1 uitkomen, terwijl de besmettelijkheid elders veel lager kan zijn.

Het RIVM laat weten de behoefte aan een metertje te begrijpen. Maar het reproductiegetal is daar volgens het instituut te complex voor.

Lees ook:

Het aantal Duitse besmettingen stijgt weer

In een paar Duitse regio’s kan de aangekondigde versoepeling niet doorgaan omdat te veel corona-infecties voor komen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden