Waarom het N-woord fout is en 'Het negerboek' toch zo moet heten

Detail van de omslag van Het negerboek

Lawrence Hills 'Het negerboek' veroorzaakt tumult, in de VS en in Nederland. Schrijver Amal Chatterjee legt uit waarom het 'N-woord' zo fout is dat je het niet in de mond zou mogen nemen. En waarom 'Het negerboek' tóch zo moet heten.

Het verbranden van boeken is een slecht idee. Tonen van respect daarentegen is goed. Ik heb gemerkt dat Nederlanders nogal gespitst zijn op het voorkomen van het eerste, maar niet zo goed zijn in het laatste.

Boeken zijn gemaakt van woorden. Een daarvan is het woord 'neger' en dat heeft, om het voorzichtig te zeggen, onlangs enige opwinding veroorzaakt. Toegegeven: zulke termen, en al helemaal het woord zelf, gebruik ik nooit om mijn buurman mee te omschrijven, of een kennis. Sterker nog: het is het type woord dat ik nooit gebruik om wie dan ook mee te omschrijven, want ik kan het begrip niet in hun gezicht uitspreken. Stel je voor: ik zou Obama zo aanspreken. Of Nelson Mandela, Mohammed Ali. Stel je eens voor dat ik je zoon, je dochter, je vader of moeder zo zou aanspreken - dan zou je toch niet voor jezelf instaan?

Kwetsend en beledigend
Daarom vragen de boekverbranders zich af waarom het woord überhaupt voor iemand aanvaardbaar zou kunnen zijn. Ze steigeren omdat de titel van het boek van Lawrence Hill, 'Het Negerboek', hen tegen de borst stuit - het N-woord is kwetsend en beledigend.

Omdat het de beschrijving van iets uiterlijks is, zoals 'geldlener met een haakneus', of 'swastika'. Geen mens in dit deel van de wereld - tenminste: geen weldenkend mens - bedient zich van dergelijke karikaturen, want niemand ontkomt aan de verwijzingen die erin zitten. Natuurlijk, de swastika is een antiek Indiaas symbool dat al heel lang werd gebruikt tot het misbruikt werd. Maar dat betekent niet dat ik het nu gedachteloos kan inzetten.

Zwarte Piet
Woorden hebben een geschiedenis, net als ideeën. De mensen die bezwaren tegen de term 'neger' en 'Zwarte Piet' afserveren als 'overgevoeligheid' of 'knettergekke politieke correctheid', omarmen doorgaans de erfenis van de geschiedenis, die ze graag recht doen of zelfs uitdragen. Zo geven ze graag tradities door, zoals 'democratie', 'vrijheid van meningsuiting' en 'verdraagzaamheid' - allemaal termen die gedachten uitdrukken uit hun eigen geschiedenis. Maar 'neger' en 'Zwarte Piet' (en waar dat voor staat) zijn ook begrippen die hoe dan ook zijn geërfd.

Mensen die antisemitische prenten rekenen tot de gewone beeldcultuur, grijpen daardoor terug op een akelig verleden, zo ze al geen onprettige toekomst op het oog hebben. Daar zijn we het over eens. Het punt is dat ze anderen als ongelijkwaardig beschouwen. Als je je niet kunt losmaken van een terminologie die herinnert aan een duister, akelig verleden, die generaliseert en het individu ontkent, dan beschouw je anderen nu eenmaal niet als je gelijke.

Maar, kun je dan tegenwerpen: Met dat verleden heb ik toch niets te maken gehad?

En dat is nou precies waar het om draait: omdat je daar niets mee van doen had, moet je ook de taal niet gebruiken van wie dat wél hadden. Door hun taal over te nemen, erf je hun manier van denken - zoals je dat ook doet als je het over 'verdraagzaamheid' of 'democratie' hebt: dan aanvaard je de nalatenschap van dat deel van de geschiedenis.

Minder mooi
Ja, onze geschiedenis bepaalt wat we 'goed' vinden, wat 'democratie' is en 'vrijheid van meningsuiting'. Maar diezelfde geschiedenis brengt ook het minder mooie met zich mee. Alleen als we ons dat realiseren, kunnen we verder.

Dat de Verenigde Staten erkenden dat gelijkheid alleen op papier bestond, dat er regels moesten worden veranderd, dat taal niet in het luchtledige bestaat, dat de beeldcultuur moest veranderen om in het denken in te grijpen, dat alles maakte dat die verandering er ook gekomen is.

We moeten eerlijk zijn en erkennen dat onze taal een verleden heeft. Ik wijs daarmee niets prachtigs af, maar ik vraag erkenning voor de twee kanten ervan.

Slavenhandel
Zo was Nederland ooit een machtige, zeevarende natie. Dat had mooie kanten, maar het land gebruikte zijn macht ook voor onderdrukking. Het een ontkracht het ander niet, maar ik zie dat erkenning van die onderdrukking ontbreekt. Nederland was misschien niet het land met de grootste slavenhandel, maar het deed er wel aan mee. Volop.

De laatste herdenking van de slavernij stond in het teken van 'Samen het leven vieren'. Dat was een prima motto: het einde van de slavernij vier je door mensen bij elkaar te brengen, te erkennen dat het onrecht is rechtgetrokken en dat mensen zo samen verder kunnen. Dat brengt me op respect. Dat toon je niet alleen door de manier waarop je met anderen praat, maar ook in hoe je over hen praat. Een man die 'sletje', 'kreng' en 'hoer' adequate etiketten voor vrouwen vindt, respecteert haar niet. Als hij achting voor zijn moeder heeft, zou hij haar nooit zo noemen, zelfs niet als hij andere vrouwen wel zo kwalificeert. Het is zonneklaar dat het aanvaarden van dergelijke taal of beelden met een kwalijke geschiedenis of betekenis, getuigen van een zekere denkwijze.

The Book of Negroe
Zo kom ik eindelijk uit bij de titel van de roman 'The Book of Negroes', en bij de woorden waaruit hij bestaat. Het boek is genoemd naar het gelijknamige document uit de achttiende eeuw, een grootboek waarin alle zwarte opvarenden van een schip waren opgetekend.

Het staat er, het N-woord, en het hoort er te staan. Want het boek confronteert zijn lezers met de geschiedenis, vooral met die van de slavernij.

Respect
Wie de critici van het boek voor 'overgevoelig' verslijt, moet het zelf maar eens lezen: het is tegelijkertijd verhelderend en schokkend. En wie mocht denken dat de titel kwetsend is, moet het boek óók lezen - om precies dezelfde reden. Boek en titel maken deel uit van het proces van inzicht krijgen in en verwerken van de geschiedenis. Hoe sneller we de goede en de slechte kant ervan onderkennen, des te sneller kunnen we respect voor elkaar tonen.

Dit is een bewerking van het artikel 'Het N-woord' uit Trouw van 17 september.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden