'Waarom hebben we niet een hiphoppende Maria?'

Vermoeid kijkt Hein Schaeffer, predikant van de Lebuïnuskerk in Deventer, op het jonge publiek neer. Enthousiasme is bijna het laatste wat bij de jeugd nog te vinden is. Het kerstverhaal moet geoefend worden, maar de jongeren voelen weinig voor een ingeprent toneelstuk.

Midden in de historische Lebuïnuskerk, onder zes enorme gouden kroonluchters, kijken twintig kinderen verveeld voor zich uit. Weer hetzelfde kerstverhaal, weer de vermoeide Maria, weer de zorgzame Jozef, de gemene Herodes, de altijd aanwezige os en ezel, de wijzen met hun cadeaus en de knielende herders.

De 16-jarige Eveline is deze kerst Maria. Niet iets om trots op te zijn. ,,Ik moet zo'n blauw Jomanda-gewaad aan. Ik hoop dat niemand hier komt die me kent.' Naast haar staat de 12-jarige Mirek die nog minder enthousiast is dan Eveline. Hij speelt de os. ,,Hoef je lekker weinig te doen', mompelt hij. Bang dat anderen hem herkennen is hij niet, want hij draagt een masker van een os. Zijn enige opdracht is dat hij een overtuigend geloei moet laten horen.

De rollen zijn verdeeld over de jongeren. Toch hadden ze veel liever gekozen voor een moderne variant van het traditionele kerstverhaal. ,,Wat minder saai', zegt Eveline. ,,Waarom hebben we niet een hiphoppende Maria of een kind dat in een fietsenstalling wordt geboren?'

De leiding van het jeugdwerk probeert er het beste van te maken. Er is een beetje aan het kerstverhaal geschaafd. De bijbelse figuren zitten verspreid in de kerk en hun wordt gevraagd meer te vertellen over de tijd van de geboorte van Jezus. ,,De jeugd zit elke keer tegen het verhaal aan te schoppen. Wat de kerk bedacht heeft, vinden ze niks. Ze willen iets anders. Dit is een tussenvorm', vertelt Erik Horstman.

Onlangs had de 16-plus groep voor een eigen invulling van de kerkdienst gezorgd. De mensen konden in de statige Lebuïnuskerk luisteren naar popmuziek over geloof.

De predikant noemde het 'verrassend', de jeugdleiding meende echter dat de boodschap 'niet echt uit de verf kwam'. ,,Je moet schipperen tussen het kerkbestuur, de kerkgangers en de jongeren. Een kerstavonddienst voor het gezin kun je aangrijpen om het verhaal anders te brengen. Het blijft echter een kerstdienst en veel mensen vinden dat daar ook het gewone kerstverhaal bij hoort', aldus Horstman.

Halverwege de generale repetitie worden trommeltjes uitgedeeld aan de kleinste kinderen. Wanneer een ingetogen kerstlied wordt gezongen, mag een jongetje voorzichtig enkele keren op zijn trommeltje slaan. Aangemoedigd door de geweldige akoestiek in de kerk, begint hij verwoed op het muziekinstrument te rammen. Een paar tieners gniffelen als zijn kabaal het gezang overstemt. De dominee maant iedereen tot stilte, maar het jongetje trommelt enthousiast door, zonder enig ritmegevoel.

Zo anders is de beter georganiseerde kerstnachtdienst. De mensen willen niet anders dan de klassieke kerstliederen, een sfeervolle kerstboom en een bemoedigend woord. ,,De mensen komen hier met hoge verwachtingen', vertelt de predikant. ,,Je gaat met het opgefokte kerstgevoel mee, maar je biedt wel iets anders dan alleen de consumptiesfeer. In de kerk is aandacht voor wezenlijke dingen. Er wordt wel eens schamper opgemerkt dat mensen alleen maar met kerst naar de kerk gaan. Maar wie kan daar over oordelen? We moeten niet doen alsof het alleen maar gaat om de melancholieke sfeer of de mooie verlichting.'

De kerstnachtdienst om half tien wordt al jaren georganiseerd. Voor het eerst hebben kinderen een prominente plaats gekregen tijdens de kerstavonddienst om half acht. Zo hoopt het bestuur het gezin meer bij de kerk te betrekken.

,,Wat die gezinsdienst betreft hoop ik alleen maar op een goede afloop', zucht dominee Schaeffer. ,,Tot nu toe is het wat tegengevallen. Ik was bij de laatste oefening ook wat pessimistisch. Overal is het rommelig en de kinderen kennen hun rollen niet.'

Zonder een poging te wagen om het leed te verzachten, vult de koster, Kees Mulder, het rijtje van activiteiten aan. Er moet nog een kerstboom komen van zes meter hoog en drie meter breed. Ook zijn extra stoelen nodig om de mensen op te vangen. De kerstnachtdienst is een topdag voor de kerk en brengt dus ook veel extra drukte mee. ,,Als er normaal 150 mensen naar een dienst komen zijn we al blij. Met deze nachtdienst zijn het er zeker 1500', vertelt Mulder, die negentien jaar koster in de Lebuïnuskerk is. Het gros van de eigen gelovigen laat zich op deze avond niet zien. ,,Ik denk dat meer dan de helft niet bij een kerk aangesloten is.' Vanachter een grote zuil houdt de koster de mensen nauwlettend in de gaten; er verdwijnen nog wel eens wat portemonnees en ook de zendingsbussen zijn roversgoed. Een hulp is voor hem de piepende kerkdeur, die een nieuwe bezoeker aankondigt. ,,Ik heb ergens geschreven 'u moet uw eigen spullen beveiligen, hier komen niet alleen maar heiligen'.'

Behalve op de bezoekers, let hij ook op het verloop van de kerstdiensten. Met de nodige frustraties, als een predikant niet aanvoelt dat de prediking te lang duurt. ,,Soms zie je mensen vroeg vertrekken of is er een onrustig slot van de dienst. Als koster weet ik van de hoed en de rand. Ik kan me wel eens opwinden over lange preken. 'Duurt een preek langer dan een uur, dan komt de duivel in de buurt'; dat zeiden ze vroeger bij ons.'

Als koster moet hij ervoor zorgen dat alle kerkgangers op deze nacht een plek in de kerk kunnen vinden. Dat dit niet altijd een eenvoudige taak is, bleek op de eerste kerstavond dat hij koster was.

,,Drie minuten voor de dienst kwam de dominee naar me toe. Hij vertelde dat er al iemand op de preekstoel stond. Ik zei dat er geen plek was voor twee mensen en dat ik die man er wel even af zou halen. Toen bleek het een dronken gemeentelid te zijn, die zei 'dat hij nog wat had willen zeggen'. Ik heb hem gezegd dat hij dit maar een andere keer moest doen. Achteraf gezien ben ik blij dat hij niet begon te slaan. Als hij dat gedaan had, had ik 'm ook een tik gegeven, maar het was tenslotte kerst.'

Als de honderden mensen de kerstsfeer hebben opgesnoven, sluit Mulder als laatste de kerkdeuren. ,,Ik ruim alles op, blaas de vele kaarsen uit en kom om half twee thuis. Dan drink ik met mijn vrouw een glaasje glühwein en eet wat kerstbrood.' De roomse buren wensen hem een zalig kerstfeest en hij wenst hun als protestant een gezegende kerst. ,,Dat doen we al jaren.' Om drie uur gaat hij naar bed. Een luttele zes uren later staat hij weer in de kerk: Een nieuwe kerstdag met een volgende ronde kerstliederen, kerstsfeer, chocolademelk en kerstkransjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden