Waarom gunnen we Microsoft zo’n monopoliepositie?

Het gebruik van software moet in het digitale tijdperk eigenlijk vrij zijn, anders komt de verbreiding van kennis in gevaar.

Wouter Tebbensoprichter van het SELF (Science en Education and Learning in Freedom) Project

Maar software kost in veel landen meer dan een maandsalaris.

Onlangs was de directeur van een kleine school in een dorp in de Oeral wereldnieuws. In 2005 kocht zijn school 16 computers. Deze werden geleverd inclusief de Microsoft software, hoewel, zoals later bleek, niet alle computers over een officiële licentie op die software beschikten. Hij werd aangeklaagd wegens piraterij en tegen hem werd een straf tot vijf jaar in Siberië en 8.000 euro boete geëist.

Deze geschiedenis kunnen we in een dubbele context lezen. Aan de ene kant wil Rusland, die binnenkort tot de Wereld Handelsorganisatie zal toetreden, laten zien dat zij de anti-piraterij wetgeving serieus naleeft. Aan de andere kant stuurt Microsoft een waarschuwing de wereld in: het kopiëren van software zonder licentie is illegaal en riskant.

De eerste vraag die ik heb is waarom we onze kinderen computers leren te gebruiken met alleen Microsoft software erop? Een dusdanige monopoliepositie, heeft zich nog nooit voorgedaan. Zoals we ook niet leren tekenen met de kleuren van een bepaald merk, zo zouden we ook moeten eisen dat er niet onderwezen wordt om het internet op te gaan met de software toepassingen van een dezelfde leverancier.

Daarnaast vraag ik me af wie kan zich de toegang tot het digitale tijdperk kan veroorloven? Deze docent, met een geschat salaris van 150 Euro, en zijn school met een bijbehorend budget, waarschijnlijk niet. Ter vergelijking: de software kost twee maal zijn maandsalaris. Ook het onderwijs in rijke landen heeft veel last van zeer kostbare licentiecontracten.

Wie is verantwoordelijk of wie zit erachter de toepassing van de auteurswetgeving? Ons verhaal is in dit opzicht heel illustratief. Aan de ene kant heeft oud-president Gorbatsjov een open brief aan Bill Gates geschreven om genade te vragen voor de arme schooldirecteur en kwam Putin op voor de onschuldige consumenten die zonder het te weten voor helers uitgemaakt worden. Aan de andere kant antwoordde Microsoft dat zij niets van doen hadden met de toepassing van anti-piraterij wetgeving.

Deze situatie laat ons zien dat we voorzichtig moeten zijn met de wetten die we creëren. Door de toepassing van bepaalde wetten kunnen we een wereld scheppen zonder aanwijsbare beulen maar wel slachtoffers. Is de overtreding van het copyright een misdaad? De bestraffing ervan leidt ertoe dat de meerderheid van de computergebuikers gecriminaliseerd wordt. De meesten van ons hebben immers wel eens foto’s, video’s, muziek of software gedownload die beschermd was door copyright. Als we de praktische bezwaren even terzijde laten dan zien we een principekwestie: het copyright verbiedt het kopiëren en delen. Dit leidt ertoe dat het illegaal is om bijvoorbeeld een webpagina te openen zonder toestemming of een digitaal boek uit te lenen aan een vriend. Het bestraffen van het kopiëren en delen betekent in feite het beperken van kennisuitwisseling en ontwikkeling.

Alleen als we ons kunnen baseren op de kennis van anderen kunnen we voortschrijdend inzicht hebben en nieuwe ideeën en toepassingen creëren. Als we daarentegen het kopiëren en delen verbieden, beperken we dus het weten en het uitvinden. Zoals zoveel andere instrumenten van het weten en het communiceren, zou gebruik van software principieel vrij moeten zijn.

Met ’vrij’ bedoelen we: vrij om te gebruiken, te kopiëren en te verbeteren. Dit is in feite het alternatief dat de Vrije Software beweging voorstelt. Vrije Software is geen utopie, maar biedt nu reeds alle benodigde toepassingen, van kantoortoepassingen tot managementsystemen en educatieve software, om te kunnen werken en deelnemen in het digitale tijdperk. Maar laat er geen misverstand over bestaan: Vrije Software is geen liefdadigheidssoftware.

Vele mensen verdienen er hun brood mee, echter niet door het verkopen van producten maar door het aanbieden van diensten. Volgens de filosofie en het juridisch kader van Vrije Software worden de programma’s vrij aangeboden, maar om deze te bouwen, aan te passen of te verbeteren, worden veelal specialisten ingehuurd. De hieruit voortvloeiende diensteneconomie, die per definitie de kleine, lokale bedrijven stimuleert, ondervindt veel weerstand van de grote multinationals en daarmee van de WTO.

Laten we terugkeren naar het verhaal van de aangeklaagde docent. De rechter heeft de docent vrijgesproken en de Russische overheid heeft de boete betaald aan Microsoft. Maar wat gaat deze docent doen als hij nieuwe computers koopt? Of wat zullen zijn leerlingen doen met het geleerde? De tijd zal het leren. Maar het hangt van ons allen af of de hele wereld mee kan doen in het digitale tijdperk, zonder een wetsovertreder of crimineel te worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden